Urlop okolicznościowy we Francji (congés pour événements familiaux): ile dni na ślub, narodziny i pogrzeb, także w Polsce

Krótka odpowiedź: we Francji z okazji ważnych wydarzeń rodzinnych dostajesz płatne dni wolne (congés pour événements familiaux), bez względu na staż pracy. Minimum z kodeksu pracy to m.in.: 4 dni na twój ślub lub PACSi, 3 dni na narodziny dziecka, 3 dni po śmierci małżonka, partnera, rodzica, teścia lub teściowej, brata albo siostry, 12 lub 14 dni po śmierci dziecka (plus 8 dni urlopu żałobnego, gdy dziecko miało mniej niż 25 lat). Te dni są płatne jak dni pracy i nie zmniejszają twojego urlopu wypoczynkowego. Twój układ zbiorowy może dawać więcej, ale nigdy mniej.

Zakres terytorialny

Minimalna liczba dni wynika z francuskiego kodeksu pracy (Code du travail) i jest taka sama w całej Francji metropolitalnej, w tym na Korsyce. Kodeks pracy i Service Public nie wskazują osobnych zasad dla Alzacji-Mozeli. Więcej dni może przewidywać układ zbiorowy (convention collectivei) albo porozumienie w firmie — to zależy od branży, a nie od regionu. Terytoria zamorskie (DOM-TOM) są poza zakresem tego poradnika.

Ile dni ci przysługuje

Minimalna liczba dni według art. L3142-4 kodeksu pracy:

Dni liczy się jako dni robocze (jours ouvrables), chyba że korzystniejsze porozumienie stanowi inaczej.

Narodziny dziecka

3 dni przysługują za każde narodziny. Sam/sama wybierasz, czy liczysz je od dnia porodu, czy od pierwszego dnia roboczego po porodzie. To osobne wolne od urlopu ojcowskiego — o nim piszemy w poradniku Urlop ojcowski we Francji.

Śmierć dziecka

• Podstawowo 12 dni.
• 14 dni, jeśli dziecko miało mniej niż 25 lat, jeśli samo było rodzicem (bez względu na wiek) albo jeśli zmarła osoba poniżej 25 lat, którą faktycznie i na stałe utrzymywałeś/utrzymywałaś.
• Po śmierci dziecka (lub osoby na utrzymaniu) poniżej 25 lat przysługuje dodatkowo 8 dni urlopu żałobnego (congéi de deuil) — łącznie 22 dni. Urlop żałobny możesz podzielić na najwyżej 2 części (każda co najmniej 1 dzień) i musisz go wykorzystać w ciągu roku od śmierci dziecka. O każdej części uprzedź pracodawcę co najmniej 24 godziny wcześniej.
• Przez 13 tygodni po śmierci dziecka lub osoby na utrzymaniu poniżej 25 lat pracodawca nie może rozwiązać z tobą umowy. Wyjątki: twoje ciężkie przewinienie (faute grave) albo sytuacja, w której utrzymanie umowy jest niemożliwe z powodu niezwiązanego ze śmiercią.

Inni krewni

Po śmierci dziadków, szwagra, szwagierki czy innych krewnych spoza tabeli kodeks pracy nie daje dni wolnych. Może je dawać układ zbiorowy albo porozumienie w firmie — np. 1 dzień po śmierci dziadka. Sprawdź swój układ zbiorowy; jak go znaleźć, wyjaśniamy w poradniku Układ zbiorowy we Francji.

Kto ma prawo do urlopu okolicznościowego

• Każdy pracownik, bez względu na staż pracy i rodzaj umowy.
• Także uczniowie w nauce zawodu (apprentis), bo mają umowę o pracę.
• Nie stażyści (stagiaires), bo nie mają umowy o pracę.

Wypłata

• Dni urlopu okolicznościowego są płatne tak jak dni przepracowane.
• Pracodawca nie może ich odliczyć od twojego płatnego urlopu wypoczynkowego (congés payési).

Kiedy możesz wziąć wolne

• Kodeks pracy nie podaje sztywnego terminu (z wyjątkiem urlopu żałobnego po śmierci dziecka — rok).
• Według Service Public wolne bierzesz w okresie, w którym następuje wydarzenie, ale niekoniecznie w dniu zdarzenia. Przykład: po śmierci rodzica możesz wziąć wolne na dni pogrzebu, a nie na dzień śmierci.
• Przy narodzinach dziecka sam/sama wybierasz start: dzień porodu albo pierwszy dzień roboczy po nim.

Pogrzeb albo ślub w Polsce

Kodeks pracy nie różnicuje urlopu w zależności od tego, czy wydarzenie ma miejsce we Francji, czy za granicą — liczba dni jest ta sama. Jeśli pogrzeb jest w Polsce kilka dni po śmierci, uzgodnij z pracodawcą, że weźmiesz wolne na dni pogrzebu i podróży. Jeśli 3 dni nie wystarczą na dojazd, możesz poprosić o dodatkowe dni z płatnego urlopu albo urlop bezpłatny — na to potrzebna jest jednak zgoda pracodawcy.

Jak zgłosić urlop i jakie dokumenty dać pracodawcy

1. Poinformuj pracodawcę o nieobecności — najlepiej od razu i na piśmie (np. e-mailem).
2. Przedstaw dowód wydarzenia. Po śmierci członka rodziny Service Public wymienia akt zgonu (acte de décès). Przy ślubie, PACS czy narodzinach zwykle będzie to odpowiedni akt lub zaświadczenie — zapytaj pracodawcę, czego oczekuje.
3. Jeśli dokument jest polski, zapytaj pracodawcę, czy wystarczy kopia, czy potrzebuje tłumaczenia.

Co zrobić, jeśli…

…pracodawca odmawia płatnego wolnego albo odlicza je z urlopu

Przypomnij na piśmie, że urlop okolicznościowy wynika z art. L3142-4 kodeksu pracy, jest płatny i nie zmniejsza urlopu wypoczynkowego. Jeśli spór trwa, zwróć się do inspekcji pracy (inspection du travail), przedstawicieli pracowników albo związku zawodowego.

…mój układ zbiorowy daje więcej dni

Stosuje się korzystniejsze zasady: układ zbiorowy lub porozumienie w firmie może zwiększyć liczbę dni, ale nie może ich zmniejszyć poniżej minimum z kodeksu.

…wydarzenie wypadło w czasie urlopu wypoczynkowego albo zwolnienia lekarskiego

Kodeks pracy nie reguluje tego wprost. Sprawdź swój układ zbiorowy i zapytaj pracodawcę albo inspekcję pracy.

Najważniejsze w skrócie

• Ślub/PACS: 4 dni; ślub dziecka: 1 dzień; narodziny lub adopcja: 3 dni.
• Śmierć małżonka, partnera, rodzica, teściów, rodzeństwa: 3 dni; śmierć dziecka: 12 lub 14 dni + 8 dni urlopu żałobnego (dziecko poniżej 25 lat).
• Wiadomość o niepełnosprawności, przewlekłej chorobie lub nowotworze dziecka: 10 dni.
• Bez wymogu stażu, płatne, nie zmniejszają urlopu wypoczynkowego.
• Układ zbiorowy może dać więcej dni, np. po śmierci dziadków.