Dni RTT we Francji: skąd się biorą, kto ustala terminy i jak „sprzedać” niewykorzystane dni do końca 2026

Krótka odpowiedź: dni RTT (réduction du temps de travail) to płatne dni albo półdni wolne, które dostajesz, gdy w firmie obowiązuje porozumienie o skróceniu czasu pracy, a ty pracujesz więcej niż 35 godzin w tygodniu. Przy 35 godzinach RTT nie ma. Przy 39 godzinach tygodniowo daje to 4 godziny RTT na tydzień, czyli pół dnia wolnego. Ile dni dokładnie, kiedy je odbierasz i do kiedy, ustala porozumienie w twojej firmie albo układ zbiorowy, a nie kodeks pracy. Niewykorzystane dni RTT możesz za zgodą pracodawcy „sprzedać” — dostajesz wtedy pensję za te dni z dopłatą co najmniej taką jak za pierwszą nadgodzinę. Według Service Public dotyczy to dni RTT za okres od 1 stycznia 2022 do 31 grudnia 2026.

Zakres terytorialny

Poradnik opisuje zasady dla pracowników sektora prywatnego we Francji metropolitalnej, w tym na Korsyce i w Alzacji-Mozeli — Service Public nie wskazuje dla RTT odrębnych reguł regionalnych. Terytoria zamorskie (DOM-TOM) są poza zakresem. Nie opisujemy RTT w służbie publicznej (fonction publique): urzędnicy i pracownicy publiczni mają osobne przepisy.

Czym są dni RTT

Ustawowy czas pracy we Francji to 35 godzin tygodniowo dla pracownika na pełnym etacie. To wartość odniesienia, od której liczy się nadgodziny — nie jest to ani minimum, ani maksimum czasu pracy.

Wiele firm ma jednak porozumienie, w którym pracownicy pracują dłużej, np. 37 albo 39 godzin, a w zamian dostają dni wolne. To właśnie RTT:

• pracujesz 35 godzin tygodniowo — nie masz RTT;
• pracujesz 39 godzin tygodniowo — zbierasz 4 godziny RTT tygodniowo, czyli pół dnia wolnego;
• godziny ponad 39 godzin tygodniowo w takim systemie są już nadgodzinami i są płatne jak nadgodziny — zobacz poradnik o nadgodzinach.

Dni RTT to coś innego niż płatny urlop (congés payési). Urlop wypoczynkowy przysługuje każdemu pracownikowi z kodeksu pracy — zobacz ile dni urlopu ci się należy. RTT wynikają tylko z porozumienia obowiązującego w twojej firmie.

Skąd wiesz, czy masz prawo do RTT

Prawo do RTT, liczbę dni i grupy pracowników, które z nich korzystają, ustala:

• porozumienie zakładowe (accord d'entreprise) o RTT albo
• układ zbiorowy (convention collectivei) lub porozumienie branżowe.

Od 22 sierpnia 2008 nie można zawierać nowych porozumień o RTT. Porozumienia podpisane wcześniej i niewypowiedziane nadal obowiązują. Firma założona po tej dacie może stosować układ zbiorowy albo porozumienie branżowe, które ją obejmuje.

Jak to sprawdzić w praktyce:

1. Zapytaj dział kadr (ressources humaines, RH) albo przedstawicieli pracowników, czy w firmie obowiązuje porozumienie o RTT, i poproś o jego treść.
2. Sprawdź, który układ zbiorowy cię obejmuje — jego nazwa jest zwykle na pasku płacowym. Zobacz jak znaleźć swój układ zbiorowy.
3. Zobacz, czy na pasku płacowym albo w systemie kadrowym masz saldo dni RTT. Zobacz jak czytać francuski pasek płacowy.

Praca na niepełny etat

Pracownik na niepełnym etacie (temps partiel) co do zasady nie ma RTT, chyba że porozumienie w firmie wyraźnie to przewiduje.

Kto ustala, kiedy bierzesz RTT

Zasady odbierania dni RTT zapisuje porozumienie albo układ zbiorowy. Może ono przewidywać, że:

• część dni wybierasz ty, a część wyznacza pracodawca;
• dni trzeba wykorzystać w określonym terminie — najpóźniej w ciągu roku.

Szczegóły — ile dni wybierasz samodzielnie, z jakim wyprzedzeniem składasz wniosek i do kiedy musisz odebrać dni — znajdziesz tylko w porozumieniu obowiązującym w twojej firmie. Wniosek o dzień RTT najlepiej składaj na piśmie albo w systemie kadrowym, żeby mieć ślad.

Czy za dzień RTT dostajesz pensję

Tak. W dniu albo półdniu RTT dostajesz zwykłe wynagrodzenie, tak jak w dniu pracy — niezależnie od wielkości firmy. Dzień RTT nie obniża pensji.

Co z niewykorzystanymi dniami RTT

Czy niewykorzystane dni przepadają, przechodzą na kolejny rok, czy można je np. odłożyć, zależy od porozumienia w twojej firmie. Service Public nie podaje jednej reguły dla wszystkich firm. Dlatego przed końcem okresu, w którym trzeba odebrać dni, sprawdź w kadrach swoje saldo i termin odbioru.

„Sprzedaż” niewykorzystanych RTT pracodawcy (rachat des jours de RTT)

Możesz poprosić pracodawcę, żeby wykupił dni RTT, które masz już na koncie, ale ich nie wykorzystano. Zasady:

• Wniosek składasz ty, a pracodawca musi się zgodzić — nie ma obowiązku wykupu.
• Za każdy przepracowany zamiast wolnego dzień dostajesz pensję z dopłatą co najmniej równą stawce dopłaty za pierwszą nadgodzinę w twojej firmie. Jeśli porozumienie nie mówi inaczej, jest to zwykle 25%; porozumienie może ustalić inną stawkę, ale nie niższą niż 10%.
• Dopłata jest zwolniona z podatku dochodowego do 7 500 € rocznie (ten sam roczny limit co dla nadgodzin) i ze składek pracowniczych na podstawową i uzupełniającą emeryturę.
• Tak wykupione dni nie wliczają się do rocznego limitu nadgodzin (contingent).
• Według Service Public wykup dotyczy dni RTT za okres od 1 stycznia 2022 do 31 grudnia 2026.
• Szczegółowe zasady (np. ile dni można sprzedać) może określać porozumienie albo układ zbiorowy.

Podstawą jest art. 5 ustawy nr 2022-1157 z 16 sierpnia 2022 r. (loi de finances rectificative pour 2022). Według Éditions Tissot z tego mechanizmu wyłączone są firmy, które stosują umowy ryczałtowe w godzinach lub dniach (forfait en heures / forfait jours) oparte na porozumieniu albo układzie zbiorowym. Jeśli masz forfait jours, zapytaj kadry, jakie zasady obowiązują u ciebie.

Praktyczna wskazówka: jeśli chcesz sprzedać dni RTT, złóż pracodawcy pisemny wniosek przed końcem 2026 r. i poproś o pisemne potwierdzenie liczby dni oraz stawki dopłaty. Sprawdź potem, czy dopłata pojawiła się na pasku płacowym.

Co zrobić, jeśli…

…pracodawca nie pozwala ci odebrać RTT

Sprawdź w porozumieniu, które dni wybierasz ty i w jakim terminie. Zapytaj na piśmie kadry albo przedstawicieli pracowników. Ogólne informacje o zasadach (bez wglądu w twoją sprawę) daje bezpłatnie telefoniczna linia Allô Service Public.

…pracujesz 39 godzin, a nie masz ani RTT, ani dopłaty za nadgodziny

Godziny ponad 35 tygodniowo są nadgodzinami, jeśli nie są zrekompensowane dniami RTT w ramach porozumienia. Sprawdź pasek płacowy i porozumienie w firmie — zobacz poradnik o nadgodzinach.

…odchodzisz z firmy z niewykorzystanymi RTT

Service Public nie opisuje ogólnej reguły rozliczenia RTT przy końcu umowy. Zapytaj kadry przed ostatnim dniem pracy, co przewiduje porozumienie, i sprawdź rozliczenie końcowe (solde de tout compte) — zobacz jakie dokumenty dostajesz po zakończeniu pracy.

Najważniejsze w skrócie

• RTT = płatne dni wolne za pracę ponad 35 godzin tygodniowo, tylko jeśli przewiduje je porozumienie lub układ zbiorowy.
• 39 godzin tygodniowo = 4 godziny RTT tygodniowo (pół dnia).
• Część dni wybierasz ty, część może wyznaczać pracodawca; dni odbiera się w ciągu roku.
• Niewykorzystane RTT możesz sprzedać pracodawcy za jego zgodą, z dopłatą min. jak za pierwszą nadgodzinę (zwykle 25%, nie mniej niż 10%), bez podatku do 7 500 € rocznie — według Service Public za dni do 31.12.2026.