Niezdolność do pracy stwierdzona przez lekarza medycyny pracy we Francji (inaptitude): inne stanowisko, pensja, zwolnienie i odprawa

Krótka odpowiedź: jeśli lekarz medycyny pracy — FR: médecin du travail uzna cię za niezdolnego do pracy na twoim stanowisku (avis d'inaptitude), pracodawca co do zasady musi poszukać dla ciebie innego stanowiska (reclassement) dostosowanego do zaleceń lekarza. Możesz odmówić propozycji. Jeśli przeniesienie jest niemożliwe, odmówisz albo lekarz zwolni pracodawcę z obowiązku szukania stanowiska, pracodawca może cię zwolnić z powodu niezdolności do pracy (licenciement pour inaptitude). Wtedy przy CDI dostajesz co najmniej ustawową odprawę (po 8 miesiącach stażu), a gdy niezdolność wynika z wypadku przy pracy lub choroby zawodowej — co najmniej podwójną odprawę bez wymogu stażu i dodatkowo równowartość wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. Jeśli w ciągu miesiąca pracodawca ani cię nie przeniesie, ani nie zwolni, musi wznowić wypłatę twojej pensji.

Zakres terytorialny

Zasady pochodzą z francuskiego kodeksu pracy (Code du travail) i dotyczą pracowników sektora prywatnego w całej Francji metropolitalnej, w tym na Korsyce i w Alzacji-Mozeli — Service Public i kodeks pracy nie przewidują dla tych regionów odrębnych reguł. Terytoria zamorskie (DOM-TOM) są poza zakresem tego poradnika. Poradnik nie dotyczy urzędników ani pracowników kontraktowych administracji publicznej, którzy mają osobne przepisy.

Twój układ zbiorowy (convention collectivei) może przewidywać korzystniejsze zasady, np. wyższą odprawę albo wynagrodzenie w czasie szukania nowego stanowiska.

Kto stwierdza niezdolność do pracy

Niezdolność do pracy w rozumieniu prawa pracy (inaptitude) stwierdza wyłącznie lekarz medycyny pracy obsługujący twoją firmę — a nie twój lekarz prowadzący (médecin traitanti) ani specjalista. Zwykłe zaświadczenie od lekarza rodzinnego nie jest avis d'inaptitude i nie uruchamia tej procedury.

To też nie to samo co inwalidztwo (invalidité): o rencie inwalidzkiej decyduje lekarz orzecznik kasy ubezpieczenia zdrowotnego (médecin conseil CPAMi lub MSA), a nie lekarz medycyny pracy. Obie sprawy mogą toczyć się równolegle, ale są niezależne.

Kiedy dochodzi do oceny

Najczęściej przy wizycie powrotnej (visite de reprise). Jest obowiązkowa m.in. po urlopie macierzyńskim, po nieobecności z powodu choroby zawodowej, po co najmniej 30 dniach zwolnienia po wypadku przy pracy i po co najmniej 60 dniach zwolnienia z powodu zwykłej choroby lub wypadku (art. R4624-31 Code du travail). Pracodawca, gdy tylko pozna datę końca twojego zwolnienia, kieruje cię do służby medycyny pracy (service de santé au travail). Badanie musi się odbyć w dniu powrotu do pracy albo najpóźniej w ciągu 8 dni. Jeśli pracodawca tego nie zrobi, możesz sam poprosić o wizytę — ale najpierw poinformuj o tym pracodawcę.

Jeszcze w trakcie zwolnienia lekarskiego możesz przejść wizytę przed powrotem (visite de pré-reprise). Mogą o nią wystąpić: ty, twój lekarz prowadzący albo lekarz orzecznik kasy. Pracodawca nie może jej zlecić. To dobry moment, by z lekarzem medycyny pracy omówić możliwe dostosowanie stanowiska.

Inne rodzaje wizyt u medycyny pracy (np. przy zatrudnieniu i okresowe) to osobny temat — ten poradnik skupia się na niezdolności do pracy i jej skutkach.

Jak lekarz medycyny pracy wydaje orzeczenie

Zanim lekarz uzna cię za niezdolnego do pracy, musi:

1. przeprowadzić z tobą badanie lekarskie (w razie potrzeby z badaniami dodatkowymi),
2. zbadać twoje stanowisko pracy (étude de poste) — czy warunki pracy da się pogodzić z twoim stanem zdrowia,
3. przeanalizować warunki pracy w zakładzie,
4. porozmawiać z pracodawcą o jego uwagach i możliwych zmianach stanowiska.

Lekarz może przeprowadzić drugie badanie — najpóźniej 15 dni po pierwszym.

Niezdolność można stwierdzić tylko wtedy, gdy nie da się dostosować ani przekształcić twojego obecnego stanowiska, a stan zdrowia wymaga jego zmiany.

Co zawiera orzeczenie

Lekarz wydaje orzeczenie na piśmie i przekazuje ci jego kopię. Zawiera ono wnioski i wskazówki dotyczące przeniesienia na inne stanowisko. Lekarz może w nim też wyraźnie zaznaczyć, że:

• każde dalsze zatrudnienie poważnie zaszkodziłoby twojemu zdrowiu (tout maintien dans un emploi serait gravement préjudiciable à sa santé), albo
• twój stan zdrowia uniemożliwia jakiekolwiek przeniesienie (l'état de santé fait obstacle à tout reclassement).

Wzory orzeczeń określa rozporządzenie (arrêté) z 3 marca 2025 r., stosowane od 1 lipca 2025 r. Na orzeczeniu powinien być też podany sposób i termin jego zaskarżenia.

Pracodawca musi wziąć pod uwagę orzeczenie i zalecenia lekarza. Jeśli ich nie przyjmuje, musi na piśmie podać powody — tobie i lekarzowi medycyny pracy.

Obowiązek szukania innego stanowiska (reclassement)

Po orzeczeniu niezdolności pracodawca musi zaproponować ci inne stanowisko odpowiadające twoim możliwościom:

• jak najbardziej zbliżone do dotychczasowego,
• zgodne z pisemnymi wnioskami i wskazówkami lekarza medycyny pracy,
• przygotowane po zasięgnięciu opinii rady pracowników — FR: comité social et économique (CSE), jeśli istnieje w firmie.

Pracodawca może w tym celu przystosować lub przekształcić istniejące stanowiska albo zmienić czas pracy. Lekarz wypowiada się też, czy możesz przejść szkolenie, które przygotuje cię do pracy na dostosowanym stanowisku.

Poszukiwania obejmują wszystkie wolne stanowiska w firmie (wszystkie zakłady i działy). Jeśli firma należy do grupy, także francuskie spółki tej grupy, między którymi możliwe są przeniesienia pracowników. Pracodawca może korzystać z pomocy służby medycyny pracy, Cap emploi (wsparcie w zatrudnieniu osób z niepełnosprawnością) lub France Travaili.

Przepisy nie wyznaczają minimalnego ani maksymalnego czasu na poszukiwania.

Kiedy pracodawca nie musi szukać stanowiska

Pracodawca jest zwolniony z tego obowiązku, gdy lekarz wyraźnie napisał w orzeczeniu, że dalsze zatrudnienie poważnie zaszkodziłoby twojemu zdrowiu albo że twój stan zdrowia uniemożliwia jakiekolwiek przeniesienie.

Gdy nie ma żadnego stanowiska

Jeśli pracodawca nie może zaproponować żadnego stanowiska, musi ci na piśmie podać powody, dla których przeniesienie jest niemożliwe.

Czy możesz odmówić

Tak — możesz odmówić zaproponowanego stanowiska. Pamiętaj jednak o skutkach przy niezdolności zawodowej: jeśli propozycja była zgodna z zaleceniami lekarza i nie zmieniała twojej umowy o pracę, odmowę można uznać za nieuzasadnioną (refus abusif). Wtedy dostaniesz tylko zwykłą odprawę ustawową, bez podwójnej odprawy i bez równowartości wypowiedzenia (szczegóły niżej).

Co z pensją w czasie poszukiwań

• W pierwszym miesiącu od badania powrotnego pracodawca nie musi płacić ci pensji, chyba że układ zbiorowy stanowi inaczej.
• Jeśli po miesiącu nie zostałeś przeniesiony ani zwolniony, pracodawca musi od razu wznowić wypłatę wynagrodzenia za twoje dotychczasowe stanowisko — aż do przeniesienia albo zwolnienia. Dotyczy to także orzeczenia o niezdolności do jakiejkolwiek pracy w firmie.

Tymczasowe świadczenie z kasy przy wypadku przy pracy lub chorobie zawodowej

Jeśli niezdolność wynika z wypadku przy pracy (accident du travail) lub choroby zawodowej (maladie professionnelle), w tym pierwszym miesiącu możesz dostać tymczasowe świadczenie z tytułu niezdolności — FR: indemnité temporaire d'inaptitude (ITI):

• wypłaca je CPAM (rolnicy: MSA),
• wynosi tyle, ile zasiłek dzienny (indemnités journalières) wypłacany w czasie zwolnienia lekarskiego przed orzeczeniem; jeśli dostajesz rentę z tytułu wypadku przy pracy, jej miesięczną kwotę się odlicza,
• przysługuje bez okresu karencji, od dnia po stwierdzeniu niezdolności,
• trwa do przeniesienia albo zwolnienia, najwyżej 1 miesiąc,
• nie łączy się z pensją — oświadczasz, że w tym czasie nie dostajesz wynagrodzenia z tej pracy.

Jak o nie wystąpić: lekarz medycyny pracy daje ci formularz z trzech części. Część 1 wysyłasz bez zwłoki do CPAM lub MSA, część 2 zostawiasz u siebie, część 3 oddajesz pracodawcy. Service Public wskazuje też usługę online „Demande d'indemnité temporaire d'inaptitude”.

Zwolnienie z powodu niezdolności do pracy

Przy CDI pracodawca może cię zwolnić, gdy:

• odmówiłeś zaproponowanego stanowiska,
• wykaże, że nie może zaproponować żadnego stanowiska,
• orzeczenie wyraźnie mówi, że dalsze zatrudnienie poważnie zaszkodziłoby twojemu zdrowiu,
• orzeczenie wyraźnie mówi, że stan zdrowia uniemożliwia jakiekolwiek przeniesienie.

Procedura

Pracodawca stosuje procedurę zwolnienia z przyczyn osobistych: wezwanie na rozmowę wstępną (entretien préalable), sama rozmowa, a potem list o zwolnieniu. Kroki i terminy opisujemy w poradniku Zwolnienie z pracy z przyczyn osobistych.

List o zwolnieniu musi wskazywać niezdolność do pracy oraz albo niemożność przeniesienia, albo jeden z dwóch ustawowych przypadków zwolnienia pracodawcy z obowiązku szukania stanowiska.

Okresu wypowiedzenia nie przepracowujesz. Przy niezdolności niezwiązanej z pracą niewykonany okres wypowiedzenia wlicza się jednak do stażu, od którego zależy odprawa (Service Public podaje przykład: 8 lat i 3 miesiące stażu plus 2 miesiące wypowiedzenia to 8 lat i 5 miesięcy).

Zwolnienie z powodu samego stanu zdrowia jest zakazane jako dyskryminacja. Podstawą zwolnienia jest tu orzeczenie lekarza medycyny pracy i brak możliwości przeniesienia.

Umowa na czas określony (CDD)

Przy CDDi pracodawca może z tych samych czterech powodów rozwiązać umowę przed terminem (rupture anticipée).

Ile dostaniesz po zwolnieniu

Układ zbiorowy może przewidywać więcej. Jak obliczyć odprawę ustawową, wyjaśniamy w poradniku Odprawa przy zwolnieniu we Francji.

Dodatku 10% nie dostaniesz przy niektórych rodzajach CDD, np. sezonowych lub umowach subsydiowanych (contrat aidé).

Zasiłek dla bezrobotnych

Po zwolnieniu z powodu niezdolności możesz ubiegać się o zasiłek dla bezrobotnych — FR: allocation d'aide au retour à l'emploii (ARE), jeśli spełniasz jego warunki. Mogą obowiązywać okresy odroczenia wypłaty i oczekiwania. Zacznij od rejestracji w France Travail, a warunki i wysokość zasiłku opisujemy w poradniku Zasiłek dla bezrobotnych ARE.

Jak zaskarżyć orzeczenie lub zwolnienie

Orzeczenie lekarza medycyny pracy: 15 dni

Jeśli nie zgadzasz się z orzeczeniem (albo nie zgadza się pracodawca), sprawę wnosi się do sądu pracy — FR: conseil de prud'hommes, w trybie przyspieszonym, w ciągu 15 dni od doręczenia orzeczenia. Sąd może zasięgnąć opinii lekarza inspektora pracy (médecin-inspecteur du travail). To krótki termin — nie zwlekaj.

Zwolnienie: 12 miesięcy

Jeśli uważasz, że zwolnienie było nieprawidłowe — np. pracodawca w ogóle nie szukał dla ciebie stanowiska — możesz je zaskarżyć w sądzie pracy. Na sprawy dotyczące rozwiązania umowy co do zasady masz 12 miesięcy od doręczenia zwolnienia. Jeśli sąd uzna, że zwolnienie nie miało rzeczywistej i poważnej przyczyny, przy niezdolności niezwiązanej z pracą może zasądzić m.in. ekwiwalent za okres wypowiedzenia.

Bezpłatnych ogólnych informacji z prawa pracy udziela Allô Service Public (nie ma wglądu w twoje dokumenty).

Co zrobić, jeśli…

…mój lekarz rodzinny mówi, że nie mogę wrócić do tej pracy

Jego opinia jest ważna, ale nie zastępuje orzeczenia lekarza medycyny pracy. Jeśli jesteś na zwolnieniu, poproś o wizytę przed powrotem (visite de pré-reprise) — może o nią wystąpić twój lekarz prowadzący albo ty.

…pracodawca nie zorganizował wizyty powrotnej

Poinformuj pracodawcę, a potem sam zwróć się do służby medycyny pracy o wizytę. Zachowaj kopię wiadomości.

…minął miesiąc, a pracodawca nic nie robi

Od końca tego miesiąca pracodawca musi płacić ci dotychczasową pensję. Poproś o to na piśmie. Jeśli to nie pomoże, możesz zwrócić się do inspekcji pracy, związku zawodowego albo do sądu pracy.

…dostałem propozycję stanowiska, która mi nie odpowiada

Sprawdź, czy jest zgodna z zaleceniami lekarza i czy zmienia twoją umowę (np. pensję lub kwalifikacje). Możesz odmówić, ale przy niezdolności zawodowej nieuzasadniona odmowa obniża twoje świadczenia. W razie wątpliwości poproś o pisemną propozycję i zasięgnij porady (związek zawodowy, Allô Service Public, prawnik).

…niezdolność może mieć związek z pracą, ale wypadek lub choroba nie zostały uznane

Od tego zależy wysokość odprawy i prawo do ITI. Sprawdź, czy wypadek przy pracy lub choroba zawodowa zostały zgłoszone i uznane przez CPAM. Zachowaj wszystkie dokumenty medyczne i korespondencję.