Umowa o naukę zawodu we Francji (contrat d'apprentissage): wiek, pensja od 27% do 100% Smic, czas pracy i rezygnacja w 45 dni

Krótka odpowiedź: umowa o naukę zawodu — FR: contrat d'apprentissage — łączy pracę w firmie z nauką w szkole zawodowej dla apprentich — FR: centre de formation d'apprentis (CFA). Może ją podpisać co do zasady osoba w wieku od 16 do 29 lat; obywatelstwo polskie nie jest przeszkodą w żadnym z odczytanych źródeł. Apprenti dostaje pensję liczoną jako procent płacy minimalnej (Smic) — od 27% (16–17 lat, 1. rok) do 100% (od 26 lat). Przy Smic 1 867,02 € brutto miesięcznie (stawka od 1.06.2026 r.) to od 504,10 € do 1 867,02 € brutto. Czas nauki w CFA wlicza się do czasu pracy. W ciągu pierwszych 45 dni pracy w firmie każda ze stron może rozwiązać umowę na piśmie, bez podawania powodu.

Zakres terytorialny

Zasady są krajowe i dotyczą całej Francji metropolitalnej, w tym Korsyki i Alzacji-Mozeli — w odczytanych źródłach nie ma odrębnych reguł regionalnych. Wyjątki dotyczą branż (budownictwo, roboty publiczne, tereny zielone), a nie regionów. Terytoria zamorskie (DOM-TOM) są poza zakresem tego poradnika. Kwoty pensji zależą od Smic — przy jego zmianie (np. 1 stycznia) zmieniają się też minimalne pensje.

Na czym polega apprentissage

Apprentissage to jedna z form nauki w systemie przemiennym (alternance): część czasu spędzasz w firmie, część — na zajęciach w CFA. Celem jest dyplom lub tytuł zawodowy wpisany do krajowego rejestru (RNCP).

• Umowa musi być na piśmie (formularz cerfa nr 10103). Podpisują ją pracodawca i apprenti, a przy niepełnoletnim — także jego przedstawiciel ustawowy (rodzic).
• Może to być umowa na czas określony — od 6 miesięcy do 3 lat — albo CDI, które zaczyna się okresem nauki odpowiadającym cyklowi kształcenia.
• Pracodawca przekazuje umowę do instytucji finansującej (opérateur de compétences, OPCO) w ciągu 5 dni roboczych. Za rejestrację nie można pobierać opłat od apprentiego ani jego rodziców.

Inna umowa — contrat de professionnalisation — ma osobne zasady; ten poradnik jej nie opisuje.

Kto może podpisać umowę

Ile zarabia apprenti

Minimalna pensja to procent Smic, zależny od wieku i roku nauki. Kwoty brutto miesięcznie przy Smic 1 867,02 € (od 1.06.2026 r.):

Ważne zasady:

• Od 21 lat liczy się wyższa z dwóch kwot: procent Smic albo ten sam procent minimum z układu zbiorowego branży. Od 26 lat — wyższa z kwot: Smic albo minimum z układu.
• Układ zbiorowy (convention collectivei) może przewidywać wyższe pensje.
• Wyższa stawka wiekowa obowiązuje od 1. dnia miesiąca po urodzinach.
• Apprenti poniżej 16 lat dostaje stawkę jak 16–17-latek.
• Jeśli umowa trwa najwyżej rok i prowadzi do dyplomu tego samego poziomu, bezpośrednio związanego z poprzednim, minimalny procent rośnie o 15 punktów.
• Potrącenia za posiłki i mieszkanie od pracodawcy nie mogą przekroczyć 75% pensji.

Składki i podatek (umowy od 1 marca 2025 r.)

• Składki pracownika i CSG/CRDS: pensja jest z nich zwolniona do 50% Smic (933,51 €); od nadwyżki składki się płaci. Wcześniejsze umowy zachowują dawne, korzystniejsze zwolnienie (79% Smic).
• Podatek dochodowy: pensja apprentiego jest zwolniona do wysokości rocznego Smic.

Czas pracy

Dorosły apprenti pracuje na tych samych zasadach co inni pracownicy: 35 godzin tygodniowo, czas zajęć w CFA jest czasem pracy, nadgodziny są możliwe.

Niepełnoletni apprenti ma dodatkową ochronę:

• najwyżej 8 godzin dziennie i 35 godzin tygodniowo;
• po 4,5 godziny pracy — 30 minut przerwy;
• 2 kolejne dni odpoczynku w tygodniu;
• zakaz pracy w nocy: 22:00–6:00 (16–17 lat), 20:00–6:00 (poniżej 16 lat) — z wyjątkami;
• zakaz pracy w niedziele (poza niektórymi branżami) i w święta;
• nadgodziny — wyjątkowo, do 5 godzin tygodniowo, za zgodą inspektora pracy.

W budownictwie, robotach publicznych i terenach zielonych tydzień pracy niepełnoletniego może wynieść 40 godzin, a dzień 10 godzin, jeśli wymaga tego organizacja pracy.

Urlop

• 5 tygodni płatnego urlopu rocznie, jak każdy pracownik.
• 5 dni roboczych płatnego urlopu na przygotowanie do egzaminu w miesiącu przed egzaminem — ponad zwykły urlop.
• Apprenti, który 30 kwietnia poprzedniego roku miał mniej niż 21 lat, może poprosić o dodatkowe 30 dni bezpłatnego urlopu rocznie.

Jak zakończyć umowę

W pierwszych 45 dniach

Przez pierwsze 45 dni pracy w firmie (nie muszą być kolejne) pracodawca albo apprenti może rozwiązać umowę na piśmie, bez podawania powodu.

Po 45 dniach

Umowę można rozwiązać na piśmie tylko w określonych sytuacjach:

• za porozumieniem pracodawcy i apprentiego;
• rezygnacja apprentiego: najpierw kontakt z mediatorem ds. apprentissage, potem — po co najmniej 5 dniach kalendarzowych — poinformowanie pracodawcy; umowa kończy się najwcześniej 7 dni kalendarzowych po poinformowaniu pracodawcy;
• wcześniejsze uzyskanie dyplomu — apprenti informuje pracodawcę na piśmie z miesięcznym wyprzedzeniem;
• z inicjatywy pracodawcy — tylko przy ciężkim przewinieniu, niezdolności do pracy, sile wyższej lub definitywnym wykluczeniu z CFA, z zachowaniem procedury zwolnienia.

Jeśli po zerwaniu umowy apprenti nie znajdzie nowego pracodawcy, może przez 6 miesięcy kontynuować naukę teoretyczną w CFA jako stażysta, z zachowaniem praw socjalnych.

Dokumenty na koniec umowy

Jeśli nie zostajesz u tego pracodawcy, musi ci on wydać:

• świadectwo pracy (certificat de travail);
• zaświadczenie dla France Travaili (attestation France Travail) — potrzebne do zasiłku;
• rozliczenie końcowe (solde de tout compte).

Jeśli pracodawca zatrudnia cię dalej (CDI, CDDi, praca tymczasowa), nie może wprowadzić okresu próbnego (chyba że układ zbiorowy stanowi inaczej), a czas nauki liczy się do stażu pracy.

Co zrobić, jeśli…

…apprenti nie zdał egzaminu

Za zgodą apprentiego, pracodawcy i CFA umowę można przedłużyć o najwyżej 1 rok, z pensją z ostatniego roku nauki.

…w pracy dzieje się coś niebezpiecznego (przemoc, nękanie)

Inspektor pracy może zaproponować zawieszenie umowy — pensja jest wtedy nadal wypłacana. Decyzja zapada w ciągu 15 dni.

…pracodawca płaci mniej niż w tabeli

Sprawdź na pasku płacowym swój wiek, rok nauki i układ zbiorowy. Jeśli pensja jest niższa od minimum, zgłoś to pracodawcy, a w razie braku reakcji — inspekcji pracy lub mediatorowi ds. apprentissage.

Ten poradnik opisuje zasady z 2026 r. Minimalne kwoty zmieniają się razem ze Smic, a szczegóły twojej umowy zależą też od układu zbiorowego branży.