Jak wcześniej zakończyć CDD we Francji: tylko w kilku przypadkach z kodeksu pracy (porozumienie, CDI, faute grave, siła wyższa, niezdolność)

Umowy na czas określony — FR: contrat à durée déterminée (CDD)i — we Francji nie możesz po prostu wypowiedzieć, jak umowy na czas nieokreślony (CDI). Przed terminem CDD kończy się tylko w przypadkach wymienionych w kodeksie pracy: za porozumieniem stron, gdy dostajesz CDI (wtedy obowiązuje krótkie wypowiedzenie, najwyżej 2 tygodnie), przy ciężkim przewinieniu (faute grave), sile wyższej (force majeure), niezdolności do pracy stwierdzonej przez lekarza medycyny pracy albo w okresie próbnym. Jeśli zerwiesz umowę bez takiej podstawy, pracodawca może żądać od ciebie odszkodowania.

Poradnik jest dla pracowników na CDD, którzy chcą odejść wcześniej, albo których pracodawca chce zakończyć umowę przed terminem.

Podstawa: art. L1243-1 i L1243-2 kodeksu pracy (Code du travail).

Zakres terytorialny

• Cała Francja metropolitalna, w tym Alzacja-Mozela i Korsyka: zasady kodeksu pracy są ogólnokrajowe. Twój układ zbiorowy (convention collectivei) może zawierać dodatkowe postanowienia.
• Departamenty i terytoria zamorskie (DOM-TOM) są poza zakresem tego poradnika.
• Poradnik nie dotyczy pracy tymczasowej przez agencję (intérim) — to inny rodzaj umowy.

Zasada: CDD trwa do terminu

CDD kończy się automatycznie w dniu wskazanym w umowie. Kodeks pracy (art. L1243-1) mówi wprost: poza porozumieniem stron CDD nie może być zerwana przed terminem, chyba że chodzi o ciężkie przewinienie, siłę wyższą albo niezdolność stwierdzoną przez lekarza medycyny pracy. Do tego dochodzą dwa przypadki: zatrudnienie na CDI (art. L1243-2) i okres próbny.

To wyliczone wyjątki, a nie swobodne prawo do wypowiedzenia. „Znalazłem lepszą pracę na CDD” albo „chcę wrócić do Polski” same w sobie nie są podstawą do jednostronnego zerwania CDD.

Przypadki, w których CDD można zakończyć wcześniej

Gdy dostajesz CDI — krok po kroku

1. Zdobądź dowód zatrudnienia na CDI — np. podpisaną umowę albo przyrzeczenie zatrudnienia (promesse d'embauche). Kodeks wymaga, żebyś wykazał zawarcie CDI.
2. Poinformuj pracodawcę na piśmie, najlepiej listem poleconym za potwierdzeniem odbioru albo pismem wręczonym za pokwitowaniem, i dołącz kopię dowodu.
3. Policz wypowiedzenie: 1 dzień za każdy tydzień umowy, ale nie więcej niż 2 tygodnie.
   • Jeśli CDD ma określoną datę końca — liczy się cały czas trwania umowy razem z ewentualnymi odnowieniami.
   • Jeśli CDD nie ma określonej daty końca (np. zastępstwo do powrotu pracownika) — liczy się czas faktycznie przepracowany.
   • Wypowiedzenie liczy się w dniach roboczych (jours ouvrés).
4. Pracodawca może zwolnić cię z wypowiedzenia — wtedy umowa kończy się wcześniej.

Przykład: masz CDD na 6 miesięcy (ok. 26 tygodni). 26 dni wypowiedzenia przekracza limit, więc wypowiedzenie wynosi 2 tygodnie. Przy CDD na 8 tygodni wypowiedzenie to 8 dni roboczych.

Porozumienie stron

Jeśli ty i pracodawca chcecie zakończyć umowę wcześniej, możecie to uzgodnić. Wypowiedzenie nie jest wtedy obowiązkowe — termin końca ustalacie sami. Spisz porozumienie z datą zakończenia i podpisami obu stron, żeby uniknąć późniejszego sporu o to, kto zerwał umowę.

Co, jeśli umowa zostanie zerwana bez podstawy?

• Pracodawca zrywa CDD bez prawa: należy ci się odszkodowanie (dommages et intérêts) co najmniej równe wynagrodzeniu, które dostałbyś do końca umowy — i dodatkowo premia na koniec umowy (indemnité de fin de contrat).
• Ty zrywasz CDD bez prawa (np. po prostu przestajesz przychodzić albo odchodzisz bez CDI i bez zgody pracodawcy): pracodawca może żądać od ciebie odszkodowania odpowiadającego jego szkodzie.
• Siła wyższa: jeśli umowę zerwano przed terminem z powodu zdarzenia losowego (sinistre) będącego siłą wyższą (np. pożar zakładu), pracodawca wypłaca ci odszkodowanie (indemnité compensatrice) równe wynagrodzeniu, które dostałbyś do końca umowy (art. L1243-4 kodeksu pracy).

Pracownik chroniony

Jeśli jesteś pracownikiem chronionym — FR: salarié protégé (np. przedstawicielem pracowników), umowa może zostać zerwana przed terminem dopiero po zgodzie inspektora pracy (inspecteur du travail).

Premia na koniec umowy i dokumenty

• Premia na koniec CDD — FR: indemnité de fin de contrat (prime de précarité) nie przysługuje m.in., gdy sam zrywasz umowę przed terminem (także gdy odchodzisz do nowego CDI), przy ciężkim przewinieniu, sile wyższej, zerwaniu w okresie próbnym, gdy odmówisz CDI na tym samym lub podobnym stanowisku, oraz przy niektórych rodzajach umów (np. praca w wakacje szkolne lub studenckie). W pozostałych przypadkach wcześniejszego zakończenia sprawdź swoje prawo do premii — szczegóły w poradniku Koniec umowy CDD we Francji: prime de précarité (10%).
• Przy końcu umowy pracodawca wydaje ci świadectwo pracy (certificat de travail), zaświadczenie dla France Travaili i pokwitowanie rozliczenia końcowego (reçu pour solde de tout compte).

Szczególny rodzaj CDD

Kodeks przewiduje dodatkową możliwość zerwania dla CDD zawartej na podstawie art. L1242-2 pkt 6 (tzw. CDD à objet défini): każda ze stron może ją rozwiązać z rzeczywistej i poważnej przyczyny 18 miesięcy po zawarciu, a potem w każdą rocznicę zawarcia. Jeśli masz taką umowę, sprawdź jej warunki.

Co zrobić, jeśli…

…chcesz odejść, bo wyjeżdżasz albo znalazłeś inną pracę na CDD

Taki powód nie daje prawa do jednostronnego zerwania. Zaproponuj pracodawcy porozumienie stron. Jeśli się nie zgodzi, odejście przed terminem naraża cię na żądanie odszkodowania.

…pracodawca każe ci odejść przed terminem bez podstawy

Poproś o pisemne uzasadnienie. Jeśli żadna z podstaw z kodeksu nie zachodzi, możesz domagać się odszkodowania co najmniej równego wynagrodzeniu do końca umowy. Pomoc znajdziesz w inspekcji pracy, związkach zawodowych albo — w sporze — w sądzie pracy (conseil de prud'hommes).

…pracodawca proponuje ci CDI po zakończeniu CDD

To inna sytuacja niż wcześniejsze zakończenie. Jeśli odmówisz CDI na tym samym lub podobnym stanowisku i za co najmniej takie samo wynagrodzenie, nie dostaniesz premii na koniec umowy, a pracodawca poinformuje o odmowie France Travail. Dwie takie odmowy w ciągu 12 miesięcy mogą pozbawić cię prawa do zasiłku AREi.

Najważniejsze w skrócie

• CDD nie da się dowolnie wypowiedzieć — kończy się w dniu z umowy.
• Wcześniej tylko: okres próbny, porozumienie stron, nowe CDI, ciężkie przewinienie, siła wyższa, niezdolność stwierdzona przez lekarza medycyny pracy.
• Przy nowym CDI: wypowiedzenie 1 dzień za tydzień umowy, najwyżej 2 tygodnie.
• Zerwanie bez podstawy przez pracodawcę: odszkodowanie co najmniej równe pensji do końca umowy. Przez ciebie: odszkodowanie za szkodę pracodawcy.
• Pracownik chroniony: potrzebna zgoda inspektora pracy.