Fałszywy SMS lub e-mail „od ameli, CAF, impots” albo o paczce (hameçonnage): jak rozpoznać, co zrobić po kliknięciu i gdzie zgłosić

Krótka odpowiedź: SMS, e-mail albo telefon „od amelii, CAFi, urzędu skarbowego (impôts), banku” albo „firmy kurierskiej”, w którym ktoś prosi o kliknięcie w link, podanie danych karty lub pilną dopłatę, to bardzo często wyłudzenie danych — FR: hameçonnage (phishing). Urzędy i duże serwisy nie proszą o poufne dane SMS-em, e-mailem ani przez telefon. Nie klikaj i nie oddzwaniaj. Jeśli podałeś dane karty i zniknęły pieniądze, od razu dzwoń do banku: zablokuj kartę (opposition), zakwestionuj operacje i poproś o zwrot. Podejrzany SMS lub połączenie zgłoś na 33700, e-mail w serwisie Signal Spam, a fałszywą stronę w Phishing Initiative. Jeśli straciłeś pieniądze albo dane, złóż zawiadomienie o przestępstwie (plainte).

Zakres terytorialny

Poradnik dotyczy całej Francji metropolitalnej, w tym Korsyki. Zasady i serwisy do zgłaszania są ogólnokrajowe — nie ma różnic regionalnych (także w Île-de-France i Alzacji-Mozeli). Terytoria zamorskie (DOM-TOM) są poza zakresem tego poradnika. Jeśli oszustwo dotyczy polskiego konta bankowego, skontaktuj się też z polskim bankiem — polskich procedur ten poradnik nie opisuje.

Na czym polega wyłudzenie danych

Oszust podszywa się pod znaną firmę, instytucję albo osobę z twoich kontaktów (np. gdy ktoś przejął jej konto). Chce zdobyć twoje dane osobowe lub bankowe, a potem wykorzystać je do oszustwa albo podszywania się pod ciebie.

Najczęstsze formy

Typowe pretesty

• „Masz zwrot pieniędzy” (np. z ameli albo z urzędu skarbowego).
• „Musisz pilnie zapłacić zaległość” — podatek, mandat.
• „Musimy wzmocnić zabezpieczenia twojego konta” (bank, serwis płatniczy).
• „Paczka czeka — dopłać za dostawę”.
• „Wygrałeś w loterii”.

Jak rozpoznać fałszywą wiadomość

• Pisze do ciebie firma lub instytucja, której nie jesteś klientem.
• Adres e-mail albo numer telefonu nie przypomina oficjalnego.
• Wiadomość ma dziwną pisownię, gramatykę albo podpis.
• Wiadomość naciska na pośpiech albo straszy konsekwencjami.
• Prosi o numer karty, kody, hasło albo dane do logowania.
• Twój antywirus albo przeglądarka ostrzega przed stroną. Przeglądarka może też przekierować cię z fałszywej strony na oficjalną stronę państwową z ostrzeżeniem.

Na komputerze najedź kursorem na link (bez klikania), żeby zobaczyć pełny adres, i porównaj go z adresem prawdziwej strony. Przy kodzie QR: jeśli masz wątpliwości, nie skanuj go, a po zeskanowaniu sprawdź adres strony.

Dostałeś podejrzaną wiadomość, ale nic nie zrobiłeś

1. Nie klikaj w link i nie odpowiadaj.
2. Nie podawaj żadnych danych — ani w wiadomości, ani przez telefon.
3. Po nieodebranym połączeniu z nieznanego numeru nie oddzwaniaj. Możesz zablokować numer w ustawieniach telefonu albo u operatora.
4. Jeśli wiadomość przyszła na służbowy komputer albo telefon, powiadom dział IT swojej firmy.
5. Zachowaj dowody (zrzut ekranu, wiadomość) i zgłoś ją — patrz niżej.

Jeśli nie masz pewności, czy wiadomość jest prawdziwa, zaloguj się samodzielnie na swoje konto (ameli, CAF, impots.gouv.fr, bank) przez oficjalną aplikację albo wpisując adres ręcznie — nie przez link z wiadomości.

Kliknąłeś albo podałeś dane — co zrobić od razu

Podałeś dane karty lub konta i widzisz obciążenia

1. Zadzwoń do banku i zastrzeż kartę (faire opposition).
2. Zakwestionuj nieautoryzowane operacje (contester les opérations) i poproś o zwrot.
3. Powiedz bankowi, co dokładnie podałeś: numer karty czy numer rachunku (który może posłużyć do przelewów) — od tego zależy dalsza procedura.

O terminy i zasady zwrotu zapytaj swój bank i działaj bez zwłoki.

Podałeś login i hasło

Według Cybermalveillance od razu zmień hasło w prawdziwym serwisie i we wszystkich serwisach, w których używałeś tego samego hasła. Sprawdź datę ostatniego logowania (jeśli serwis ją pokazuje) i włącz logowanie dwuetapowe, gdy jest dostępne.

Zainstalowałeś coś albo zeskanowałeś kod QR

Kliknięcie w link może pobrać złośliwy program, nawet bez twojej wiedzy. Jeśli coś zainstalowałeś, nie korzystaj z tego urządzenia do bankowości, dopóki go nie sprawdzisz.

Gdzie zgłosić

Na stronach rządowych wymieniony jest też serwis 17Cyber — pomoc dla ofiar cyberataków. Szczegóły znajdziesz w samym serwisie. Bezpłatne porady w sprawie oszustw daje też infolinia Info Escroqueries: 0 805 805 817 (pon.–pt., 9:00–18:30), a wsparcie dla ofiar — France Victimes: 116 006 (codziennie 9:00–19:00).

Zgłoszenie to nie jest zawiadomienie o przestępstwie. Zgłoszenie (signalement) tylko informuje władze. Jeśli poniosłeś szkodę i chcesz, żeby sprawca był ścigany, złóż zawiadomienie (plainte).

Zawiadomienie o przestępstwie (plainte)

• Na miejscu: w dowolnym komisariacie policji albo posterunku żandarmerii — muszą przyjąć zawiadomienie. Dostaniesz potwierdzenie (récépissé), a na prośbę kopię. Jeśli nie znasz sprawcy, zawiadomienie składa się przeciwko nieznanemu sprawcy (plainte contre X). Wizytę możesz umówić przez serwis Police Rendez-vous.
• Online (THESEE): przy oszustwach w internecie, gdy oszust zażądał pieniędzy. Nie musiałeś ich faktycznie przelać.
• Listem do prokuratora (procureur de la République) w sądzie (tribunal judiciaire) właściwym dla miejsca zdarzenia albo zamieszkania sprawcy. Podaj swoje dane, dokładny opis zdarzenia (data, miejsce), dane świadków, wycenę szkody, dowody i informację, czy chcesz być stroną cywilną (partie civile) — tylko wtedy możesz domagać się odszkodowania.

Wszystkie sposoby, terminy i wzór listu opisujemy w poradniku Jak złożyć zawiadomienie o przestępstwie we Francji (plainte).

Jakie dowody zachować

• zrzuty ekranu SMS-a albo e-maila (z numerem lub adresem nadawcy i datą),
• adres fałszywej strony,
• wyciąg z konta z nieautoryzowanymi operacjami,
• potwierdzenie zastrzeżenia karty z banku.

Co zrobić, jeśli…

…ktoś dzwoni „z policji” albo „z banku” i każe przelać pieniądze na „bezpieczne konto”

Rozłącz się. Nie podawaj kodów ani danych. Sam zadzwoń do banku na numer z karty albo z umowy.

…oszust wysyła SMS-y z twojego numeru

To spoofing — podrobienie numeru. Uprzedź znajomych, że to nie ty. Zgłoś sprawę na 33700 i złóż zawiadomienie, jeśli ktoś przez to stracił pieniądze.

…nie mówisz dobrze po francusku

Formularze zgłoszeń są po francusku. Zrób zrzut ekranu wiadomości — na 33700 możesz zgłosić ją właśnie w ten sposób. Przy zawiadomieniu o przestępstwie możesz przyjść z adwokatem albo przygotować opis zdarzenia wcześniej.

Ten poradnik opisuje ogólne zasady. O zwrocie pieniędzy decyduje twój bank, a o ściganiu sprawcy — prokurator.