Urząd, CAF albo CPAM nie odpowiada lub odmawia: bezpłatna skarga do Défenseur des droits i co zrobić najpierw

Krótka odpowiedź: jeśli urząd lub instytucja publiczna — prefektura, urząd skarbowy, mairiei, CAFi, CPAMi, France Travaili albo szpital publiczny — nie odpowiada na twoje pisma lub odmawia bez wyjaśnienia, możesz bezpłatnie zwrócić się do Rzecznika Praw — FR: Défenseur des droits. To niezależny organ, który może zażądać od urzędu wyjaśnień, doprowadzić do polubownego rozwiązania albo wydać rekomendację. Najpierw musisz jednak sam spróbować załatwić sprawę w urzędzie: złożyć reklamację lub odwołanie administracyjne. I najważniejsze: skarga do Défenseur des droits nie wstrzymuje terminów odwołania do sądu — jeśli taki termin biegnie, pilnuj go równolegle.

Zakres terytorialny

Poradnik dotyczy Francji metropolitalnej, w tym Korsyki i Alzacji-Mozeli. Défenseur des droits to instytucja ogólnokrajowa, a jego delegaci przyjmują lokalnie, m.in. w prefekturach, podprefekturach i domach sprawiedliwości i prawa (maisons de justice et du droit). Terytoria zamorskie (DOM-TOM) są poza zakresem tego poradnika.

Kim jest Défenseur des droits

Défenseur des droits działa od 2011 r. i jest zapisany w konstytucji Francji. To niezależny organ administracyjny (autorité administrative indépendante) — działa bez udziału rządu. Od 23.07.2026 urząd sprawuje François-Noël Buffet (kadencja sześcioletnia).

Instytucja ma pięć zadań:

1. obrona praw osób korzystających z usług publicznych — tym zajmuje się ten poradnik;
2. obrona i promowanie praw dziecka;
3. pomoc i ochrona sygnalistów (lanceurs d'alerte);
4. walka z dyskryminacją i promowanie równości;
5. kontrola etyki osób wykonujących zadania z zakresu bezpieczeństwa (np. policji, prywatnej ochrony).

Rozpatrzenie twojej sprawy jest bezpłatne.

Na jakie instytucje możesz się poskarżyć

Według Service Public skarga może dotyczyć:

Skargę może złożyć osoba, której prawa naruszono, a także jej bliscy (małżonek, dzieci, rodzice), stowarzyszenie lub firma. Sprawę może też przekazać francuski parlamentarzysta.

Czym Défenseur des droits się nie zajmuje

• Nie zmieni wyroku sądu (décision de justice).
• Nie rozstrzyga sporów o umowy handlowe. Przy sporze o wykonanie umowy z przedsiębiorstwem publicznym (np. o rachunek za energię) Service Public kieruje do właściwego mediatora.
• Nie interweniuje w konfliktach urzędu z jego własnymi pracownikami, chyba że chodzi o dyskryminację.

Spory z sąsiadem, właścicielem mieszkania albo firmą prywatną to inna droga — zob. Spór ze sklepem lub firmą we Francji.

Krok 1: najpierw spróbuj w samym urzędzie

Service Public wymaga, żebyś przed skargą spróbował rozwiązać sprawę polubownie. W praktyce to:

• reklamacja w danej instytucji (pismo, wiadomość z konta online, wizyta), albo
• odwołanie administracyjne (recours administratif) od decyzji, z którą się nie zgadzasz.

Zachowaj kopie pism i potwierdzenia wysłania — przydadzą się w skardze. Jeśli decyzja zawiera pouczenie o odwołaniu (voies et délais de recours), przeczytaj je dokładnie: tam jest termin i adresat odwołania.

Przy sporze z CAF o zwrot świadczeń zob. Caf żąda zwrotu świadczeń (indu).

Krok 2: złóż skargę — trzy sposoby

Online

Formularz jest dostępny na stronie defenseurdesdroits.fr (zakładka „Demander de l'aide”). Strona ma też krótki test, który pomaga sprawdzić, czy instytucja może ci pomóc.

Listem bez znaczka

Wyślij list z opisem sprawy i kserokopiami dokumentów na adres:

Défenseur des droits
Libre réponse 71120
75342 Paris cedex 07

Z Francji list wysyłasz bez znaczka (sans affranchissement). Nie wysyłaj oryginałów.

U delegata

We Francji pracuje około 650 delegatów (délégués du Défenseur des droits). Przyjmują bezpłatnie, po umówieniu wizyty, m.in. w prefekturach, podprefekturach i maisons de justice et du droit. Najbliższego znajdziesz na mapie delegatów na defenseurdesdroits.fr. Rozmowa z delegatem jest dobrym wyjściem, jeśli trudno ci opisać sprawę po francusku na piśmie.

Telefon 09 69 39 00 00 służy do uzyskania informacji — nie zastępuje złożenia skargi.

Uwaga: terminy odwołań biegną dalej

Service Public mówi wprost: skarga do Défenseur des droits nie przerywa i nie zawiesza terminów na skierowanie sprawy do sądu. Jeśli dostałeś decyzję z terminem odwołania (np. do komisji odwoławczej albo do sądu administracyjnego), złóż odwołanie w terminie, nawet jeśli równolegle czekasz na odpowiedź Défenseur des droits. Gdy termin minie, interwencja rzecznika go nie przywróci.

Jeśli myślisz o sądzie, a masz niskie dochody, sprawdź pomoc prawną z urzędu (aide juridictionnelle).

Co dzieje się ze skargą

1. Défenseur des droits sprawdza, czy sprawa należy do jego kompetencji. Jeśli nie, podaje powód i wskazuje, gdzie się zwrócić.
2. Jeśli tak, wyjaśnia sprawę. Może m.in.:
   • zażądać wyjaśnień od urzędu lub instytucji;
   • doprowadzić do polubownego rozwiązania — przez nieformalny kontakt lub mediację;
   • wydać rekomendację, a gdy nie zostanie wykonana — nakaz (injonction), który może skończyć się raportem specjalnym podanym do publicznej wiadomości;
   • przy odmowie odpowiedzi wezwać do jej udzielenia (mise en demeure);
   • przedstawić swoje stanowisko w sądzie;
   • wystąpić o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego.

Service Public i Défenseur des droits nie podają czasu rozpatrywania skargi. Nie zakładaj, że sprawa zostanie załatwiona przed upływem twojego terminu odwołania.

Co przygotować

• kopię decyzji, z którą się nie zgadzasz (albo dowód, że decyzji nie ma);
• kopie twoich pism do urzędu i jego odpowiedzi, potwierdzenia nadania, zrzuty ekranu z konta online;
• numery sprawy: numer allocataire CAF, numer ubezpieczenia społecznego, numer wniosku w prefekturze, numer podatkowyi;
• krótki opis: co się stało, kiedy, co już zrobiłeś i czego oczekujesz.

Przykładowe zdanie na początek opisu (po francusku):

Je sollicite l'intervention du Défenseur des droits. Depuis le [date], [organisme] ne répond pas à mes demandes concernant [objet]. J'ai déjà adressé une réclamation le [date] (copie jointe).

Dyskryminacja

Jeśli uważasz, że spotkała cię dyskryminacja, Défenseur des droits ma osobną bezpłatną i anonimową linię 3928 oraz serwis antidiscriminations.fr, gdzie możesz zgłosić dyskryminację i porozmawiać z prawnikiem online lub telefonicznie. Przy sporze z pracodawcą sprawdź też drogę przez inspekcję pracy lub sąd pracy (conseil de prud'hommes).

Co zrobić, jeśli…

…prefektura nie wyznacza terminu na złożenie wniosku

Zachowaj dowody prób (zrzuty ekranu z braku terminów, wiadomości do prefektury). Napisz reklamację do prefektury. Jeśli nic się nie zmienia, złóż skargę do Défenseur des droits — prefektura jest administracją państwową, więc należy do jego kompetencji.

…CAF wstrzymała wypłatę bez wyjaśnienia

Napisz do CAF z konta online i poproś o wyjaśnienie oraz o decyzję na piśmie. Jeśli dostaniesz decyzję, sprawdź w niej termin odwołania i złóż je w terminie. Skarga do Défenseur des droits może iść równolegle.

…urząd nie odpowiada od wielu miesięcy

Wyślij jeszcze jedno pismo z datą i dowodem nadania, a potem złóż skargę do Défenseur des droits z kopiami wszystkich pism. Skutki prawne milczenia urzędu zależą od rodzaju sprawy — zapytaj o nie delegata lub w punkcie porad prawnych.

…słabo mówisz po francusku

Umów się z delegatem i weź ze sobą osobę, która pomoże w rozmowie.