Nazwisko po ślubie, gdy mieszkasz we Francji: francuskie nom d'usage, oświadczenie w polskim konsulacie i wymiana polskich dokumentów

Krótka odpowiedź: we Francji ślub nie zmienia twojego nazwiska w aktach stanu cywilnego. Możesz za to używać nazwiska współmałżonka albo połączenia obu nazwisk jako nazwiska używanego (nom d'usage) — to twój wybór, nie dzieje się to automatycznie i każdą instytucję trzeba o tym poinformować samodzielnie. Jeśli ślub odbył się we Francji, polskie nazwisko zmienisz dopiero przy transkrypcji francuskiego aktu małżeństwa do polskich ksiąg: wniosek składasz w konsulacie RP (opłata 60 €) i dołączasz oświadczenie o nazwisku. Gdy nazwisko się zmieni, twój polski paszport i dowód zachowują ważność jeszcze przez 4 miesiące od doręczenia odpisu polskiego aktu małżeństwa — w tym czasie trzeba je wymienić.

Zakres terytorialny

Poradnik opisuje francuskie zasady nom d'usage obowiązujące we Francji metropolitalnej, w tym na Korsyce, oraz polską procedurę transkrypcji aktu małżeństwa w konsulatach RP we Francji. Terytoria zamorskie (DOM-TOM) są poza zakresem. Nie opisujemy ślubu zawartego w Polsce — tam wybór nazwiska składa się przed polskim urzędem stanu cywilnego według polskich przepisów.

Sam ślub we Francji (dokumenty do mairiei, certificat de coutume) opisujemy w osobnym poradniku: ślub cywilny we Francji z obywatelem Polski.

Dwa systemy, dwa nazwiska

Mieszkając we Francji jako Polka lub Polak, masz do czynienia z dwoma niezależnymi systemami:

Dlatego możesz mieć np. nazwisko męża w polskim paszporcie, a we francuskim urzędzie figurować pod nazwiskiem panieńskim — albo odwrotnie. Warto oba systemy uporządkować w podobnym czasie.

Francja: nazwisko używane (nom d'usage)

Jakie masz możliwości

Po ślubie możesz (kobieta albo mężczyzna):

• przyjąć nazwisko współmałżonka jako nazwisko używane albo
• połączyć swoje nazwisko z nazwiskiem współmałżonka w dowolnej kolejności — po jednym nazwisku rodowym każdego z was.

To prawo wynika z art. 225-1 francuskiego kodeksu cywilnego. Nie przysługuje w związku partnerskim PACSi ani w konkubinacie.

Co trzeba wiedzieć

• Nom d'usage jest dobrowolne i nieautomatyczne — możesz nadal używać tylko swojego nazwiska.
• W aktach stanu cywilnego zawsze widnieje wyłącznie twoje nazwisko rodowe.
• Wybór nom d'usage nie zmienia nazwiska wspólnych dzieci.
• Na twoją prośbę administracja musi używać nazwiska używanego w korespondencji z tobą.

Jak poinformować francuskie instytucje

Instytucje nie dowiedzą się same — musisz zgłosić zmianę każdej z nich:

• Assurance Maladiei (CPAM) i Caf: Service Public wskazuje usługę online, przez którą zgłosisz nazwisko używane jednocześnie do Assurance Maladie i Caf. O samej karcie zdrowia przeczytasz w poradniku pierwsza carte Vitale po przyjeździe.
• Pracodawca, bank, ubezpieczyciel, szkoła dzieci: zgłoś zmianę bezpośrednio i miej pod ręką akt małżeństwa.

Francuskie zasady wpisu nom d'usage w dowodzie osobistym i paszporcie dotyczą francuskich dokumentów tożsamości. Jako obywatel lub obywatelka Polski masz polskie dokumenty tożsamości — w nich nazwisko zmienia się według polskich przepisów (niżej).

Rozwód i wdowieństwo

• Po rozwodzie co do zasady tracisz prawo do nazwiska byłego współmałżonka. Możesz je zachować za jego pisemną zgodą (także czasowo albo tylko w pracy zawodowej) albo za zgodą sądu, jeśli wykażesz szczególny interes swój lub dzieci. Zgoda wygasa, gdy ponownie wstąpisz w związek małżeński. Zobacz też rozwód we Francji i jego uznanie w Polsce.
• Po śmierci współmałżonka możesz dalej używać jego nazwiska bez żadnych formalności.

Polska: transkrypcja aktu małżeństwa i oświadczenie o nazwisku

Jeśli ślub odbył się we Francji, polskie nazwisko zmienia się dopiero wtedy, gdy francuski akt małżeństwa zostanie przeniesiony do polskich ksiąg stanu cywilnego (transkrypcja).

Gdzie i jak złożyć wniosek

• Wniosek składasz we właściwym konsulacie RP we Francji — osobiście (wizytę umawiasz przez system e-Konsulat) albo listownie.
• Dokumenty:
  1. wniosek o transkrypcję (formularz z konsulatu albo ze strony gov.pl);
  2. oryginał francuskiego aktu małżeństwa;
  3. tłumaczenie aktu na polski wykonane przez polskiego tłumacza przysięgłego, tłumacza przysięgłego uprawnionego w innym państwie UE lub EOG albo przez konsula.
• Opłata: 60 €.
• Konsul przekazuje wniosek do wskazanego przez ciebie urzędu stanu cywilnego w Polsce. Polski odpis aktu odbierzesz w konsulacie albo pocztą.

Oświadczenie o nazwisku

Razem z wnioskiem (albo przed konsulem, do protokołu) możesz złożyć oświadczenie o nazwisku, które będziesz nosić po ślubie, i o nazwisku dzieci. Możliwości:

• zostajesz przy dotychczasowym nazwisku,
• przyjmujesz nazwisko współmałżonka,
• tworzysz nazwisko dwuczłonowe.

Uwaga, gdy wniosek składa tylko jedno z was: osoba składająca wniosek może złożyć oświadczenie tylko za siebie. Drugi małżonek zostaje przy dotychczasowym nazwisku, a dzieci będą nosić nazwisko dwuczłonowe z nazwiska matki i dodanego nazwiska ojca. To ograniczenie nie działa, jeśli wybór nazwisk jest zapisany w samym francuskim akcie małżeństwa.

Jeśli we francuskim akcie zapisano polskie dane bez polskich znaków (np. „Lukasz” zamiast „Łukasz”), możesz złożyć wniosek o dostosowanie pisowni albo o sprostowanie danych na podstawie aktów urodzenia.

Odmowa transkrypcji

Kierownik urzędu stanu cywilnego może odmówić transkrypcji m.in., gdy dokument budzi wątpliwości co do autentyczności albo jest sprzeczny z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego. Odmowa ma formę decyzji administracyjnej — możesz się od niej odwołać do wojewody właściwego dla urzędu stanu cywilnego.

Polski paszport i dowód: 4 miesiące na wymianę

Po zmianie nazwiska wystąp jak najszybciej o nowy paszport i dowód osobisty. Dla małżeństwa zawartego za granicą dotychczasowe dokumenty zachowują ważność 4 miesiące od dnia doręczenia odpisu polskiego aktu małżeństwa. Złóż wniosek o nowe dokumenty tak, żeby zdążyć przed końcem tego okresu — zwłaszcza jeśli planujesz podróż.

Co zrobić, jeśli…

…nazwiska w polskich i francuskich dokumentach się różnią

Zgłoś nom d'usage francuskim instytucjom (Assurance Maladie, Caf, pracodawca, bank), a przy sprawach urzędowych miej przy sobie akt małżeństwa — francuski oraz polski odpis po transkrypcji. Akt pokazuje, że oba nazwiska należą do tej samej osoby.

…nie chcesz zmieniać nazwiska wcale

We Francji nic nie musisz robić — nazwisko używane jest dobrowolne. W Polsce przy transkrypcji możesz oświadczyć, że zostajesz przy dotychczasowym nazwisku.

…zawarliście PACS, a nie ślub

PACS nie daje prawa do używania nazwiska partnera ani partnerki jako nom d'usage.

Najważniejsze w skrócie

• We Francji ślub nie zmienia nazwiska w aktach; nom d'usage (nazwisko współmałżonka lub połączenie obu) jest dobrowolne i trzeba je zgłaszać każdej instytucji.
• Do Assurance Maladie i Caf zgłosisz nazwisko używane przez usługę online.
• Po ślubie we Francji polskie nazwisko zmieniasz przez transkrypcję aktu w konsulacie RP (60 €) z oświadczeniem o nazwisku.
• Gdy wniosek składa jedno z małżonków, oświadcza ono nazwisko tylko za siebie.
• Stary paszport i dowód są ważne 4 miesiące od doręczenia odpisu polskiego aktu — wymień je wcześniej.