Rozwód za porozumieniem stron bez sądu we Francji (u notariusza) i jego uznanie w Polsce: terminy, koszty i dokumenty do USC

Krótka odpowiedź: we Francji małżonkowie, którzy zgadzają się co do rozwodu i jego skutków, mogą rozwieść się bez sędziego (divorce par consentement mutuel). Każde z was musi mieć własnego adwokata. Po otrzymaniu projektu porozumienia macie 15 dni na namysł, potem podpisujecie porozumienie, a adwokat w ciągu 7 dni przekazuje je notariuszowi, który w ciągu kolejnych 15 dni je deponuje. Opłata za depozyt to 41,20 € netto (49,44 € z VAT) – do tego dochodzą honoraria adwokatów. W Polsce taki rozwód może zostać uznany przez wpisanie wzmianki w polskim akcie małżeństwa w urzędzie stanu cywilnego (USC), na podstawie dokumentów z Francji i unijnego zaświadczenia. To, czy USC uzna rozwód, ocenia kierownik USC na podstawie przedstawionych dokumentów.

Zakres terytorialny

Poradnik dotyczy rozwodu za porozumieniem stron we Francji metropolitalnej, w tym na Korsyce i w Alzacji-Mozeli, oraz uznania takiego rozwodu w Polsce. Terytoria zamorskie (DOM-TOM) są poza zakresem tego poradnika. Nie opisujemy rozwodu przed sędzią ani sytuacji, w których jedno z małżonków nie zgadza się na rozwód.

Kiedy rozwód u notariusza nie jest możliwy

• gdy jedno z małżonków jest objęte ochroną prawną dorosłych (np. kuratela, opieka, habilitation familiale) – wtedy rozwód odbywa się przed sędzią rodzinnym;
• gdy małoletnie dziecko chce zostać wysłuchane przez sędziego – wtedy porozumienie musi zatwierdzić sędzia (divorce par consentement mutuel judiciaire).

Service Public ostrzega też wprost: jeśli rozwód ma zostać uznany w innym kraju, sprawdź, czy ten kraj uznaje rozwód orzeczony bez sędziego. Dla Polski – patrz niżej.

Rozwód u notariusza krok po kroku

1. Dwóch adwokatów

Adwokat jest obowiązkowy, a każde z małżonków musi mieć innego. Na początku podpisujesz z adwokatem umowę o honorarium (convention d'honoraires). Przy niskich dochodach możesz wystąpić o pomoc prawną z urzędu (aide juridictionnelle).

2. Porozumienie rozwodowe

Nie musicie podawać przyczyn rozwodu. Porozumienie (convention de divorce) zawiera m.in.:

• zasady władzy rodzicielskiej nad dziećmi,
• informację, że małoletnie dziecko wie o prawie do wysłuchania przez sędziego i z niego rezygnuje,
• świadczenie wyrównawcze (prestation compensatoire) albo jego brak,
• podział majątku (przy nieruchomościach – akt notarialny, état liquidatif) albo oświadczenie, że nie ma nic do podziału,
• zachowanie lub utratę nazwiska małżonka.

3. 15 dni namysłu i podpisanie

Każdy adwokat wysyła projekt porozumienia swojemu klientowi listem poleconym za potwierdzeniem odbioru. Od tego momentu masz 15 dni na namysł – wcześniej nie wolno podpisać porozumienia. Podpisujecie je razem, w obecności obu adwokatów, w co najmniej 3 egzemplarzach (po jednym dla każdego z was i jeden dla notariusza).

4. Depozyt u notariusza

• W ciągu 7 dni od podpisania jeden z adwokatów przekazuje egzemplarz notariuszowi.
• Notariusz sprawdza obowiązkowe elementy i to, czy minęło 15 dni namysłu, a następnie w ciągu 15 dni od otrzymania dokumentów deponuje porozumienie (dépôt au rang des minutes). Od tej chwili porozumienie ma pewną datę i jest wykonalne – jesteście rozwiedzeni.
• Notariusz wysyła wam zaświadczenie o depozycie (attestation de dépôt). Od takiego rozwodu nie ma apelacji.

5. Wzmianka w aktach stanu cywilnego we Francji

Wzmianka o rozwodzie na marginesie aktu małżeństwa i aktów urodzenia jest obowiązkowa. Robi to adwokat, jeśli przewiduje to umowa o honorarium; w innym razie ty – w merostwie (mairiei) miejsca ślubu. Jeśli ślub był za granicą (np. w Polsce) i został wpisany do francuskich akt, wniosek trafia do Service central d'état civil w Nantes.

Koszty

• Honoraria adwokatów – ustalane swobodnie, każde z małżonków płaci swojemu adwokatowi.
• Depozyt u notariusza – 41,20 € netto (49,44 € z VAT). Ta kwota nie obejmuje honorariów adwokatów.
• Dodatkowe koszty notarialne, jeśli trzeba podzielić nieruchomości (état liquidatif), oraz podatek od podziału majątku (droit de partage).
• Porozumienie określa podział kosztów; jeśli nic nie mówi – dzielicie je po połowie. Osoba z pomocą prawną z urzędu nie może zostać obciążona więcej niż połową.

Uznanie rozwodu w Polsce

Polska placówka konsularna we Francji (gov.pl) wyjaśnia, że uznanie w Polsce rozwodu zawartego przez umowę przed francuskim notariuszem może nastąpić przez naniesienie przez kierownika USC wzmianki w polskim akcie małżeństwa. Konsul nie pośredniczy w tej sprawie – wniosek składasz w USC.

Jakie dokumenty przygotować

Na podstawie strony konsularnej i opisu usługi USC w Krakowie (SC-16):

1. Oryginał odpisu porozumienia rozwodowego (convention de divorce) albo zaświadczenie notariusza o depozycie porozumienia.
2. Unijne zaświadczenie dotyczące porozumienia lub dokumentu urzędowego w sprawie rozwodu:
   • dla porozumień, które stały się wykonalne po 1 sierpnia 2022 r. – zaświadczenie wydane na podstawie art. 66 i 67 rozporządzenia (UE) 2019/1111 na formularzu z załącznika VIII;
   • starsze sprawy mogą podlegać poprzedniemu rozporządzeniu 2201/2003 (na nie powołuje się strona konsularna – zaświadczenie z art. 39).
3. Tłumaczenie przysięgłe wszystkich dokumentów na język polski.
4. Dowód tożsamości i opłata skarbowa – USC w Krakowie podaje 11 zł za odnotowanie (plus 17 zł za pełnomocnictwo, jeśli działa pełnomocnik). Kwotę i wzór wniosku sprawdź w swoim USC.

Kto we Francji wydaje zaświadczenie z art. 66

Według Europejskiego Portalu e-Sprawiedliwość (aktualizacja 21.11.2024) we Francji zaświadczenia z art. 66 wydaje prezes sądu (tribunal judiciaire), działający przez sędziego z delegacji. Notariusze rejestrują porozumienia rozwodowe. Zapytaj swojego adwokata lub notariusza, jak w praktyce uzyskać to zaświadczenie dla twojego porozumienia.

Czego nie zakładać

• Rozwód u notariusza nie jest w Polsce z założenia nieważny – istnieje procedura jego uznania przez wzmiankę w USC.
• Ale uznanie nie jest automatyczne dla każdego dokumentu: kierownik USC ocenia przedłożone dokumenty i może zażądać uzupełnień. Przed złożeniem wniosku zapytaj USC, w którym jest twój polski akt małżeństwa, o aktualną listę dokumentów.

Co zrobić, jeśli…

…jedno z was mieszka w Polsce

Procedura francuska wymaga podpisania porozumienia w obecności obu adwokatów. Ustal z adwokatem, czy francuski rozwód jest w waszej sytuacji możliwy i właściwy – zależy to m.in. od miejsca zamieszkania małżonków.

…ślub był w Polsce i nie ma go we francuskich aktach

Wzmianka we Francji dotyczy aktów prowadzonych przez francuskie urzędy. W Polsce rozwód odnotowuje USC w polskim akcie małżeństwa – na podstawie dokumentów opisanych wyżej.

…nie stać cię na adwokata

Złóż wniosek o pomoc prawną z urzędu (aide juridictionnelle). Może ona pokryć całość lub część honorarium.

…chcesz ponownie wziąć ślub lub zawrzeć PACS

We Francji potrzebna jest wzmianka o rozwodzie w aktach stanu cywilnego. Jeśli planujesz ślub w Polsce, najpierw doprowadź do wpisania wzmianki o rozwodzie w polskim akcie małżeństwa.

Ten poradnik opisuje ogólne zasady według Service Public (F10567, strona zweryfikowana 4.02.2025), strony Ambasady RP we Francji na gov.pl, opisu usługi USC Kraków (SC-16) i portalu e-Sprawiedliwość. Nie zastępuje porady adwokata.