Proces cywilny w Polsce, a mieszkasz we Francji: transgraniczna pomoc prawna

Mieszkasz zwykle we Francji, a spór cywilny lub handlowy toczy się przed sądem w Polsce? Możesz złożyć wniosek o transgraniczną pomoc prawną, po francusku aide juridictionnelle dans l’Union européenne. Według Service Public (stan na 30.01.2026) pomoc może objąć całość lub część kosztów sądowych i wynagrodzenia adwokata. O jej przyznaniu i zakresie decyduje właściwy organ w Polsce, czyli w państwie, w którym toczy się postępowanie.

Kto może skorzystać?

Service Public wymienia pięć warunków, które muszą być spełnione łącznie:

• jesteś osobą fizyczną;
• spór jest transgraniczny i toczy się w państwie Unii Europejskiej, np. mieszkasz zwykle we Francji, a postępowanie odbywa się w Polsce;
• sprawa jest cywilna lub handlowa;
• twoje środki nie wystarczają na pokrycie kosztów sądowych;
• kosztów nie pokrywa ubezpieczenie ani pracodawca.

Sytuację finansową ocenia organ państwa, w którym toczy się postępowanie, na podstawie dochodów, oszczędności i sytuacji rodzinnej. Jeśli przekraczasz progi tego państwa, możesz wykazać, że mimo to nie jesteś w stanie ponieść kosztów, np. z powodu różnicy kosztów życia między Francją a Polską. Taką możliwość przewiduje także dyrektywa 2003/8/WE.

Co może obejmować pomoc?

Według Service Public pomoc w sporze transgranicznym obejmuje koszty wynikające z takiego sporu, m.in.:

• wynagrodzenie adwokata i innych przedstawicieli zawodów prawniczych uczestniczących w sprawie, np. notariusza;
• koszty tłumacza oraz tłumaczenia wniosku i załączonych dokumentów;
• koszty podróży osób, których obecność na rozprawie jest obowiązkowa;
• koszty przesyłek pocztowych;
• świadczenia wypłacane świadkom.

Przy pomocy pełnej te koszty są pokrywane w całości, a przy pomocy częściowej część z nich pozostaje po twojej stronie. Zakres zwolnienia zależy od państwa, w którym toczy się postępowanie, oraz od twoich dochodów, oszczędności i składu gospodarstwa domowego rozliczanego wspólnie w podatkach (foyer fiscal).

Jak złożyć wniosek?

Wniosek złożysz online albo pocztą. Przy wysyłce pocztowej używasz unijnego formularza Demande d’aide juridictionnelle dans l’Union européenne, do którego odsyła strona Service Public.

Wymagane załączniki zależą od państwa, w którym toczy się sprawa. Zawsze dołącz jednak dokumenty o swojej sytuacji osobistej, np. ostatnią decyzję podatkową (avis d’imposition), wyciągi z rachunków bankowych i francuską książeczkę rodzinną (livret de famille), jeśli ją masz.

Wniosek możesz wysłać:

• bezpośrednio do właściwego organu w Polsce;
• albo, jeśli wolisz, do biura pomocy prawnej francuskiego Ministerstwa Sprawiedliwości — Bureau de l’aide juridictionnelle, 13 place Vendôme, 75042 Paris Cedex 01 — które przekaże go właściwemu organowi w Polsce. Biuro nie prowadzi obsługi osobistej.

Obie drogi — przez organ państwa zamieszkania albo bezpośrednio do organu państwa, w którym siedzibę ma sąd — przewiduje dyrektywa 2003/8/WE.

Decyzja i odwołanie

Wniosek rozpatruje właściwy organ w Polsce według swoich zasad. Może przyznać pomoc w całości, częściowo albo odmówić. Przy odmowie całkowitej lub częściowej otrzymasz jej uzasadnienie.

Odmowę możesz zaskarżyć. Tryb zależy od państwa, które wydało decyzję, a sposób odwołania musi być wskazany w zawiadomieniu o decyzji.

Nawet przy pomocy prawnej możesz samodzielnie wybrać adwokata. Konsulat Francji powinien przekazać ci listę francuskojęzycznych adwokatów w państwie, w którym toczy się postępowanie.

Poradnik opiera się na stronach Service Public i tekście dyrektywy 2003/8/WE.