Ktoś nie płaci długu: nakaz zapłaty (injonction de payer) we Francji i europejski nakaz, gdy dłużnik mieszka w Polsce

Ten poradnik opisuje procedury obowiązujące we Francji. Wyjaśnia, jak odzyskać niezapłacony dług bez długiego procesu: najpierw przez wezwanie do zapłaty, potem przez nakaz zapłaty (injonction de payer) albo procedurę uproszczoną u komornika, a gdy dłużnik mieszka w Polsce — przez europejski nakaz zapłaty. Odrębne zasady dotyczą długów handlowych w Alzacji i Mozeli (departamenty Haut-Rhin, Bas-Rhin i Moselle).

Od czego zacząć?

Zbierz dokumenty, które dowodzą istnienia długu, jego kwoty i braku zapłaty, np. umowę, fakturę, kosztorys albo pisemne uznanie długu.

Wyślij dłużnikowi wezwanie do zapłaty (mise en demeure). Może to być list polecony za potwierdzeniem odbioru, ale wystarczy też zwykły list. Od chwili wezwania dłużnik jest oficjalnie w zwłoce i możesz żądać od niego odsetek według stopy ustawowej (taux d'intérêt légal).

Kiedy można złożyć wniosek o nakaz zapłaty?

Wniosek o nakaz zapłaty możesz złożyć, gdy dług wynika z:

• umowy, np. zakupu, pożyczki, faktury, uznania długu albo poręczenia (caution),
• obowiązku statutowego, np. opłat wspólnoty mieszkaniowej (charges de copropriété),
• aktu handlowego, np. weksla (lettre de change, billet à ordre).

Uwaga: nakazu zapłaty nie można użyć przy niezapłaconych alimentach (pension alimentaire) ani przy czeku bez pokrycia (chèque sans provision).

Kwota długu nie jest ograniczona. Dług musi być pewny, czyli dłużnik nie może go rozsądnie kwestionować, musi mieć określoną kwotę i musi być wymagalny, czyli termin płatności już minął. Dług nie może być przedawniony.

Wniosek możesz złożyć sam, zarówno jako osoba prywatna, jak i jako firma. Możesz też ustanowić pełnomocnika. Jeśli pełnomocnik nie jest adwokatem ani komornikiem, potrzebuje pełnomocnictwa (pouvoir).

Który sąd i który formularz?

Wniosek składasz na piśmie, na formularzu właściwym dla rodzaju długu. Co do zasady kierujesz go do sądu miejsca zamieszkania dłużnika (albo jednego z dłużników). Szczegóły pokazuje tabela.

Formularze:

• W przypadku ogólnym wypełnij formularz cerfa 12948 — wniosek do prezesa tribunal judiciaire.
• Przy zaległym czynszu z najmu mieszkania i przy kredycie konsumpcyjnym wypełnij osobny formularz wniosku do sędziego ds. ochrony.
• Przy długu handlowym wypełnij formularz cerfa 12946 — wniosek do prezesa tribunal de commerce. Wniosek do tego sądu możesz też złożyć online. Dług jest handlowy, gdy wierzyciel i dłużnik są kupcami (commerçants) albo gdy dług wynika z aktu handlowego.
• W Alzacji i Mozeli nie ma tribunal de commerce. Przy długu handlowym możesz tam użyć formularza wniosku do prezesa tribunal judiciaire i zaznaczyć, że wniosek jest skierowany do prezesa izby handlowej.

Jak przygotować i złożyć wniosek?

1. Wypełnij formularz: wpisz swoje dane i dane dłużnika (lub dłużników), żądane kwoty (należność główną, odsetki ustawowe albo umowne, karę umowną, koszty dodatkowe) oraz podstawę długu i dokumenty, które ją potwierdzają.
2. Wydrukuj formularz w 2 egzemplarzach. Każdy egzemplarz opatrz datą i podpisz.
3. Przygotuj spis załączników (bordereau de pièces justificatives) i dołącz dokumenty, które dowodzą istnienia długu, jego kwoty i braku zapłaty.
4. Złóż oba egzemplarze formularza, spis i dokumenty w biurze podawczym sądu albo wyślij je pocztą.

We wniosku możesz poprosić o solidarną odpowiedzialność kilku dłużników. Możesz też poprosić, aby w razie sprzeciwu sprawa trafiła od razu do sądu, który uważasz za właściwy.

Ile to kosztuje?

Złożenie wniosku jest bezpłatne. Wyjątek dotyczy długu handlowego poza Alzacją i Mozelą: wierzyciel płaci wtedy opłatę kancelaryjną (frais de greffe) w wysokości 33,47 euro w ciągu 15 dni od złożenia wniosku (stan na 1.09.2026 według Service Public).

Płatne są doręczenie nakazu dłużnikowi przez komornika (commissaire de justice) oraz wynagrodzenie adwokata, komornika albo innego pełnomocnika, jeśli to on składa wniosek. Przy niskich dochodach koszty adwokata i komornika może pokryć pomoc prawna (aide juridictionnelle). Jeśli sędzia uwzględni wniosek, może obciążyć kosztami postępowania dłużnika.

Co dzieje się po złożeniu wniosku?

Sędzia rozpatruje wniosek bez rozprawy, wyłącznie na podstawie dokumentów z twojej teczki. Może go uwzględnić w całości albo w części. Może go też odrzucić, jeśli uzna żądanie za nieuzasadnione albo dług za wątpliwy.

• Uwzględnienie wniosku. Sąd wydaje ci kopię nakazu z klauzulą wykonalności. Jest to tytuł wykonawczy, który pozwala na przymusowe odzyskanie długu.
• Częściowe uwzględnienie. Odwołanie nie przysługuje. Jeśli chcesz uzyskać całą kwotę, nie doręczaj nakazu dłużnikowi i wytocz zwykły proces. Po doręczeniu nakazu nie możesz już żądać od dłużnika więcej.
• Odrzucenie wniosku. Odwołanie nie przysługuje, ale możesz wytoczyć dłużnikowi zwykły proces.

W jakim terminie trzeba doręczyć nakaz?

Nakaz razem z wnioskiem doręcza każdemu dłużnikowi komornik. Termin liczy się od daty wydania nakazu (stan na 1.09.2026 według Service Public):

• nakaz wydany od 1 września 2026 r.: 3 miesiące,
• nakaz wydany przed 1 września 2026 r.: 6 miesięcy.

Nakaz, którego nie doręczono w terminie, traci moc (non avenue).

Co jeśli dłużnik wniesie sprzeciw?

Dłużnik ma 1 miesiąc na wniesienie sprzeciwu (opposition). Termin biegnie od doręczenia nakazu do rąk własnych dłużnika. Jeśli nakazu nie doręczono dłużnikowi osobiście, termin biegnie od pierwszej czynności egzekucyjnej, np. zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego. Dopóki termin nie minie, nie możesz egzekwować nakazu.

Po sprzeciwie sprawa toczy się w zwykłym trybie, z rozprawą:

• Jeśli adwokat nie jest obowiązkowy, sąd wezwie cię na rozprawę listem poleconym. Musisz przyjść; jeśli się nie stawisz, uznaje się, że rezygnujesz z żądań. Jeśli nie przyjdzie żadna ze stron, nakaz traci moc.
• Adwokat jest obowiązkowy przy długu ponad 10 000 euro przed tribunal judiciaire i przed tribunal de commerce (stan na 1.09.2026 według Service Public). Przed sędzią ds. ochrony adwokat nie jest obowiązkowy.
• Jeśli adwokat jest obowiązkowy, bo dług przekracza 10 000 euro (stan na 1.09.2026 według Service Public), a sprawa toczy się przed tribunal judiciaire, sekretariat sądu zawiadamia cię o sprzeciwie listem poleconym. Masz wtedy 15 dni od tego zawiadomienia na ustanowienie adwokata. Jeśli tego nie zrobisz, nakaz traci moc.

Wyrok wydany po sprzeciwie zastępuje nakaz. Apelacja jest możliwa, gdy żądanie przekracza 5 000 euro; przy niższej kwocie przysługuje tylko skarga kasacyjna (stan na 1.09.2026 według Service Public).

Jak wyegzekwować nakaz?

Jeśli dłużnik nie wniesie sprzeciwu w ciągu miesiąca, nakaz można wykonać. Na twój wniosek sekretariat sądu (greffe) wyda zaświadczenie o braku sprzeciwu (certificat de non-opposition). Jeśli dłużnik nadal nie płaci, komornik może przeprowadzić egzekucję, np. zająć ruchomości albo rachunek bankowy. W razie trudności z wykonaniem nakazu możesz zwrócić się do sędziego egzekucyjnego (juge de l'exécution) przy tribunal judiciaire.

Procedura uproszczona u komornika

Przy niewielkim długu możesz zamiast sądu skorzystać z procedury uproszczonej (procédure simplifiée de recouvrement des petites créances). Komornik wydaje w niej tytuł wykonawczy, jeśli wierzyciel i dłużnik się porozumieją.

Kiedy można z niej skorzystać?

• Dług wynika z umowy albo z obowiązku statutowego.
• Łączna kwota długu razem z odsetkami nie przekracza 5 000 euro (stan na 1.09.2026 według Service Public).
• Dług jest pewny, ma określoną kwotę, jest wymagalny i nie jest przedawniony.
• Procedura nie dotyczy niezapłaconych alimentów ani czeku bez pokrycia.

Jak przebiega?

1. Przekaż komornikowi dane dłużnika, dowody długu i braku zapłaty oraz zakres, w jakim możesz negocjować kwotę i raty. Właściwy jest komornik z okręgu sądu apelacyjnego, w którym mieszka dłużnik. Możesz skorzystać z platformy do obsługi drobnych należności (plateforme de traitement des petites créances).
2. Komornik zaprasza dłużnika do udziału w procedurze listem poleconym albo elektronicznie. Dłużnik ma 1 miesiąc na odpowiedź; brak odpowiedzi oznacza odmowę. Po odmowie możesz wystąpić do sądu o tytuł wykonawczy.
3. Jeśli dłużnik się zgodzi, komornik proponuje porozumienie co do kwoty i sposobu zapłaty. Porozumienie trzeba zawrzeć w ciągu 1 miesiąca. Po jego zawarciu komornik wydaje ci tytuł wykonawczy.
4. Jeśli dłużnik nie dotrzyma porozumienia, możesz na podstawie tego tytułu wszcząć egzekucję. Prowadzi ją inny komornik niż ten, który wydał tytuł.

Ile kosztuje?

Koszty procedury ponosi wierzyciel: 14,92 euro za złożenie sprawy i 30,06 euro za wydanie tytułu wykonawczego (stan na 1.09.2026 według Service Public). Jeśli dłużnik zapłaci dobrowolnie, komornik pobiera od wierzyciela także wynagrodzenie zależne od odzyskanej kwoty. Koszty egzekucji przymusowej ponosi dłużnik.

Dłużnik mieszka w Polsce: europejski nakaz zapłaty

Europejski nakaz zapłaty (injonction de payer européenne) pozwala odzyskać dług, którego dłużnik nie kwestionuje, w sprawach cywilnych i handlowych o charakterze transgranicznym. Sprawa jest transgraniczna, gdy jedna ze stron mieszka w innym państwie niż państwo sądu. Procedura działa we wszystkich państwach Unii Europejskiej z wyjątkiem Danii, a kwota długu nie jest ograniczona.

Dług musi wynikać z umowy, być pewny, mieć określoną kwotę, być wymagalny i nie może być przedawniony. Europejskiego nakazu nie można użyć m.in. w sprawach podatkowych, celnych, administracyjnych, ubezpieczeń społecznych, odpowiedzialności państwa, ustrojów majątkowych małżeńskich, spadków i upadłości.

Gdzie i jak złożyć pozew?

• Co do zasady właściwy jest sąd miejsca zamieszkania dłużnika. Mogą obowiązywać inne kryteria, np. miejsce położenia nieruchomości, której dotyczy dług. Pozew przeciw konsumentowi trzeba złożyć w sądzie miejsca zamieszkania konsumenta.
• Złóż pozew na formularzu A. Wypełnij go w języku, który akceptuje sąd rozpoznający sprawę. Formularz jest dostępny we wszystkich językach urzędowych UE, także po polsku.
• Europejski Atlas Sądowy (Atlas judiciaire européen) wskazuje, w jakiej formie i w jakim języku można złożyć pozew.
• W formularzu podajesz m.in. strony, okoliczności uzasadniające właściwość sądu, transgraniczny charakter sprawy, roszczenie główne, odsetki, kary umowne, koszty i opis dowodów. Nie musisz dołączać dokumentów. Na ostatniej stronie wpisz datę i podpisz pozew.
• W polu 5.1 możesz wskazać, jak zapłacisz opłaty sądowe. Sąd może nie akceptować niektórych sposobów płatności, dlatego sprawdź w sądzie, do którego kierujesz pozew, jaki sposób zapłaty przyjmuje.
• W załączniku II wskazujesz, co ma się stać po sprzeciwie dłużnika: zakończenie postępowania, przejście do europejskiego postępowania w sprawie drobnych roszczeń albo dalsze postępowanie według krajowych przepisów. Jeśli nie wypełnisz załącznika II, po sprzeciwie sprawa toczy się w zwykłym postępowaniu cywilnym.

Co dalej?

1. Sąd może wyznaczyć ci termin, w którym trzeba poprawić albo uzupełnić pozew.
2. Jeśli formularz A jest wypełniony poprawnie, sąd wydaje nakaz na formularzu E — zasadniczo w ciągu 30 dni. Sąd może też odrzucić pozew na formularzu D, np. gdy dług jest przedawniony albo niewymagalny. Odwołanie nie przysługuje, ale możesz złożyć nowy pozew.
3. Dłużnik ma 30 dni od doręczenia nakazu na sprzeciw. Może użyć formularza F albo innego sposobu, który akceptuje sąd. Sprzeciw rozpatruje sąd, który wydał nakaz.
4. Jeśli dłużnik nie wniesie sprzeciwu w terminie, sąd stwierdza wykonalność nakazu i przesyła ci formularz G. Taki nakaz można wykonać bezpośrednio w każdym państwie UE, także w Polsce.

Europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń

Przy sporze transgranicznym (bez Danii) o wartości do 5 000 euro bez kosztów i odsetek (stan na 14.08.2026 według Service Public) możesz też skorzystać z europejskiego postępowania w sprawie drobnych roszczeń. Adwokat nie jest w nim obowiązkowy. W większości państw UE trzeba jednak zapłacić opłatę sądową, a jej wysokość jest różna.