Pomoc prawna z urzędu we Francji (aide juridictionnelle): kto dostanie adwokata opłaconego przez państwo i jak złożyć wniosek

Krótka odpowiedź: tak — jako obywatel Polski (UE) możesz we Francji dostać pomoc prawną z urzędu (aide juridictionnelle, AJ). Państwo płaci wtedy za ciebie adwokatowi, komornikowi i innym profesjonalistom — w całości (100%) albo częściowo (55% lub 25%). Dla osoby samotnej pomoc pełna przysługuje w 2026 r. przy rocznym dochodzie referencyjnym do 12 957 €. Wniosek składasz online albo na formularzu do biura pomocy prawnej (bureau d'aide juridictionnelle, BAJ) przy sądzie, najlepiej przed rozpoczęciem sprawy.

Zakres terytorialny

Poradnik dotyczy spraw przed sądami we Francji metropolitalnej (łącznie z Korsyką i Alzacją-Mozelą). Zasady i progi są tam jednakowe. Departamenty i terytoria zamorskie są poza zakresem. Jeśli sprawa toczy się w innym kraju UE (np. w Polsce), obowiązują inne procedury.

Kto może dostać pomoc

Musisz spełnić łącznie trzy warunki:

1. Obywatelstwo lub pobyt. Pomoc przysługuje obywatelom Francji i obywatelom państw UE (z wyjątkiem Danii) — a więc także Polakom. Cudzoziemcy spoza UE muszą zwykle mieszkać we Francji.
2. Brak ubezpieczenia, które pokrywa koszty. Jeśli masz ochronę prawną w ubezpieczeniu (protection juridique, często w polisie mieszkaniowej, samochodowej lub karcie bankowej), najpierw korzysta się z niej. Do wniosku dołączasz zaświadczenie, że ubezpieczyciel nie pokrywa kosztów.
3. Dochody i majątek poniżej progów (patrz niżej).

Progi dochodu i majątku w 2026 r.

Liczy się dochód referencyjny (revenu fiscal de référence, RFR) z francuskiego zawiadomienia podatkowego, a także oszczędności (patrimoine mobilier) i nieruchomości poza mieszkaniem, w którym mieszkasz. Progi ustalił okólnik z 16 stycznia 2026 r.

Przy większej liczbie osób progi rosną — sprawdź je na stronie Service Public albo w symulatorze na justice.fr.

Dla jednej osoby to orientacyjnie: pomoc pełna przy dochodzie ok. 1 080 € miesięcznie, 55% — ok. 1 276 €, 25% — ok. 1 619 €.

Ważne zasady:

• Jeśli oszczędności albo nieruchomości przekraczają próg, pomocy nie dostaniesz w ogóle — nawet przy niskim dochodzie.
• Nie masz francuskiego RFR (np. dopiero przyjechałeś)? Wtedy liczy się podwojony dochód podlegający opodatkowaniu z ostatnich 6 miesięcy, pomniejszony o 10%.
• W sporze z członkiem rodziny (np. przy rozwodzie) majątek ocenia się osobno dla każdej osoby.

Kiedy dochód nie ma znaczenia

Dochodów nie bada się m.in. gdy:

• jesteś ofiarą ciężkiego przestępstwa przeciwko życiu lub zdrowiu (albo spadkobiercą ofiary) — wniosek trzeba jednak złożyć;
• sprawa dotyczy małoletniego, który jest wysłuchiwany przez sąd — pomoc przyznaje się automatycznie.

Pomoc tymczasowa — dochody sprawdza się później

W dwóch sytuacjach możesz dostać pomoc tymczasową (aide juridictionnelle provisoire) od razu, ale dochody i majątek i tak są potem sprawdzane:

• jesteś ofiarą przemocy w rodzinie i wnosisz o nakaz ochrony (ordonnance de protection) — pomoc tymczasową dostajesz po złożeniu wniosku o AJ; o pomocy ostatecznej BAJ decyduje po sprawdzeniu dochodów, a jeśli przekraczają progi, możesz musieć zwrócić koszty (chyba że BAJ uzna sytuację za szczególnie zasługującą na pomoc);
• sytuacja jest pilna (postępowanie zagraża podstawowym warunkom życia) — BAJ sprawdza dochody później, a jeśli nie spełniasz warunków, zwracasz koszty pokryte przez państwo.

Co pokrywa pomoc, a czego nie

Pokrywa:

• wynagrodzenie adwokata;
• koszty komornika (commissaire de justice) i doręczeń;
• koszty notariusza w sprawie sądowej;
• udział adwokata w niektórych czynnościach poza sądem, np. w mediacji zleconej przez sędziego albo przy zatrzymaniu przez policję.

Jako osoba z pomocą prawną nie płacisz też opłaty 50 € (contribution pour l'aide juridique), pobieranej od 1 marca 2026 r. przy wnoszeniu sprawy cywilnej w pierwszej instancji do tribunal judiciaire lub sądu pracy (conseil de prud'hommes).

Nie pokrywa:

• tego, co sąd każe ci zapłacić drugiej stronie — odszkodowań i grzywien;
• opłaty 13 € (droit de plaidoirie);
• w sprawach karnych — niektórych opłat stałych i wynagrodzenia biegłych;
• kosztów poniesionych przed decyzją BAJ — nie zostaną zwrócone.

Przy pomocy częściowej płacisz część wynagrodzenia adwokata według umowy o honorarium (convention d'honoraires). Pieniądze z pomocy trafiają zawsze do adwokata lub komornika, nigdy do ciebie.

Jak złożyć wniosek krok po kroku

1. Wybierz formę wniosku: online w portalu aidejuridictionnelle.justice.fr albo papierowy formularz cerfa (do pobrania na service-public.gouv.fr). Formularz papierowy jest obowiązkowy, jeśli składasz wniosek w imieniu innej osoby, np. dziecka.
2. Wybierz biuro (BAJ):
   • zanim sprawa trafi do sądu — BAJ przy tribunal judiciaire właściwym dla twojego miejsca zamieszkania;
   • gdy sprawa już trwa — BAJ przy sądzie, w którym się toczy. Wniosek możesz też złożyć w punkcie obsługi interesantów sądu (service d'accueil unique du justiciable).
3. Dołącz dokumenty:
   • potwierdzenie adresu nie starsze niż 3 miesiące (albo oświadczenie osoby, u której mieszkasz);
   • kopię dowodu osobistego lub paszportu (dwie strony);
   • livret de famille lub jego zagraniczny odpowiednik, jeśli dotyczy;
   • zaświadczenie od ubezpieczyciela, że nie pokrywa kosztów;
   • ostatnie zawiadomienie podatkowe (avis d'imposition), a jeśli go nie masz — dokumenty o dochodach z ostatnich 6 miesięcy;
   • dokumenty o zmianie sytuacji rodzinnej lub dochodów, oszczędnościach i nieruchomościach (jeśli dotyczy);
   • wezwanie na rozprawę, jeśli już je masz;
   • list adwokata, który zgodził się prowadzić sprawę, jeśli już go wybrałeś.
4. Uzupełnij braki w terminie. Jeśli nie doślesz dokumentów, o które poprosi BAJ, wniosek wygaśnie — i od tego nie ma odwołania.
5. Po przyznaniu pomocy masz 1 rok na wniesienie sprawy do sądu. Później decyzja traci ważność.

Wniosek możesz złożyć przed sprawą i w trakcie, aż do jej zakończenia.

Wybór adwokata

• Możesz sam wybrać adwokata, także przed decyzją BAJ — we wniosku jest na to miejsce. Adwokat może się zgodzić albo odmówić.
• Jeśli nikogo nie znasz albo adwokat odmówił, poproś we wniosku o wyznaczenie adwokata przez dziekana miejscowej izby adwokackiej (bâtonnier).

Odmowa i odwołanie

BAJ może odmówić, jeśli:

• przekraczasz progi dochodu lub majątku;
• sprawa jest oczywiście niedopuszczalna;
• składasz wnioski wielokrotnie lub systematycznie;
• koszty pokrywa twoje ubezpieczenie;
• nie dostarczyłeś dokumentów.

Odwołanie: masz 15 dni od doręczenia decyzji. Odwołanie kierujesz do BAJ, który wydał decyzję — osobiście albo listem poleconym za potwierdzeniem odbioru. Podaj powody i dołącz kopię decyzji. Decyzja wydana po odwołaniu jest ostateczna.

Uwaga: jeśli dostałeś pomoc tymczasową, a okaże się, że nie spełniasz warunków, możesz musieć zwrócić koszty pokryte przez państwo.

Co zrobić, jeśli…

…masz dokumenty tylko z Polski

Kopia polskiego dowodu osobistego lub paszportu wystarczy jako dokument tożsamości obywatela UE. Jeśli nie masz francuskiego zawiadomienia podatkowego, dołącz dokumenty o dochodach z ostatnich 6 miesięcy. Zapytaj w BAJ, czy dokumenty po polsku trzeba przetłumaczyć.

…sprawa dotyczy najmu, pracy albo rozwodu

Pomoc obejmuje sprawy cywilne, rodzinne, pracownicze i karne. Złóż wniosek jak najwcześniej — kosztów sprzed decyzji BAJ państwo nie zwróci.

…chcesz najpierw tylko porady

Na ogólne pytania odpowiada infolinia Allô Service Public (nie ma dostępu do twoich akt). Adwokata znajdziesz w katalogu Krajowej Rady Adwokackiej (Conseil national des barreaux).

Ten poradnik opisuje ogólne zasady. O przyznaniu pomocy decyduje biuro pomocy prawnej (BAJ).