Kapitał pośmiertny z CPAM (capital décès): kto dostaje 4 009 € po śmierci pracownika i jak złożyć wniosek

Jeśli twój mąż, żona, partner albo rodzic pracował we Francji jako pracownik sektora prywatnego i zmarł, jego bliscy mogą dostać kapitał pośmiertny — FR: capital décès. To jednorazowa kwota 4 009 € (stawka obowiązująca od 1 kwietnia 2026 r.), taka sama niezależnie od wysokości pensji zmarłego. Kasa nie wypłaca jej sama: trzeba złożyć wniosek do kasy ubezpieczenia zdrowotnego — FR: caisse primaire d’assurance maladie (CPAM)i albo do kasy rolniczej — FR: Mutualité sociale agricole (MSA), w której był ubezpieczony zmarły. Osoby, które były na jego utrzymaniu, mają pierwszeństwo, ale tylko przez miesiąc od śmierci. Pozostali uprawnieni mają na wniosek 2 lata.

Zakres terytorialny

Poradnik dotyczy Francji metropolitalnej, łącznie z Korsyką, i ogólnego systemu ubezpieczeń pracowników sektora prywatnego (oraz pracowników rolnych ubezpieczonych w MSA). Jeśli zmarły pracował w departamentach Bas-Rhin, Haut-Rhin lub Moselle, potwierdź szczegóły w swojej CPAM.

Terytoria zamorskie (DOM-TOM) są poza zakresem. Tam świadczenie wypłacają inne kasy.

Poradnik nie dotyczy też urzędników państwowych (FR: fonctionnaires) — dla nich obowiązują osobne zasady. Jeśli zmarły prowadził własną działalność albo był już na emeryturze, zapytaj jego kasę, czy i na jakich warunkach przysługuje świadczenie; tego przypadku tu nie opisujemy.

Czym jest kapitał pośmiertny?

To świadczenie z francuskiego ubezpieczenia społecznego, które ma pomóc pokryć koszty związane ze śmiercią i wesprzeć osoby, które zmarły utrzymywał.

• Kwota jest ryczałtowa: 4 009 € (od 1.04.2026). Nie zależy od zarobków zmarłego.
• Nie płacisz od niej podatku dochodowego ani składek społecznych. Według opisu francuskiego systemu zabezpieczenia społecznego na stronie Cleiss nie podlega też CSG i CRDS ani podatkowi od spadku.
• Można ją łączyć z innymi świadczeniami, np. z rentą rodzinną po zmarłym małżonku (pension de réversion).
• Jeśli kilka osób tej samej kategorii ma prawo do kapitału (np. dwoje dzieci), kwota jest dzielona między nie. Jedyny uprawniony dostaje całość.

Kwota jest zmieniana co roku 1 kwietnia, dlatego przed złożeniem wniosku sprawdź aktualną stawkę na karcie Service Public o kapitale pośmiertnym pracownika sektora prywatnego.

Jaki warunek musiał spełniać zmarły?

W ciągu 3 miesięcy przed śmiercią zmarły musiał być w jednej z tych sytuacji:

• był pracownikiem (salarié),
• pobierał zasiłek dla bezrobotnych (chômeur indemnisé),
• był na zwolnieniu z powodu choroby, macierzyństwa, wypadku przy pracy lub choroby zawodowej,
• pobierał rentę z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej przy niezdolności co najmniej 66,66%,
• pobierał rentę inwalidzką (pension d’invalidité).

Kapitał może być też wypłacony, jeśli w chwili śmierci zmarły zachowywał jeszcze prawo do ubezpieczenia po ustaniu tych sytuacji — FR: maintien de droit. Czy tak było, ustala CPAM.

Kto dostaje pieniądze?

Osoby na utrzymaniu zmarłego — pierwszeństwo przez miesiąc

Pierwszeństwo mają osoby, które w dniu śmierci były faktycznie, całkowicie i stale na utrzymaniu zmarłego — FR: à la charge effective, totale et permanente. Według Service Public dotyczy to np. osoby, która nie pracowała zawodowo. Nie musi to być krewny. Formularz pozwala zaznaczyć także „inną osobę”, np. konkubenta.

Jeśli takich osób jest kilka, kolejność jest następująca:

1. małżonek albo partner PACSi,
2. dzieci,
3. wstępni (rodzice, dziadkowie).

O tym, czy byłaś lub byłeś „na utrzymaniu”, decyduje kasa na podstawie twojej sytuacji. Service Public nie podaje konkretnego progu dochodu, więc jeśli masz wątpliwości, złóż wniosek w terminie miesiąca i zapytaj CPAM.

Gdy nikt na utrzymaniu nie złoży wniosku w ciągu miesiąca

Jeśli w ciągu miesiąca od śmierci nie zgłosi się nikt z pierwszeństwem, kapitał przysługuje kolejno:

1. małżonkowi, który nie był w separacji (prawnej ani faktycznej), albo partnerowi PACS,
2. zstępnym (dzieci, wnuki),
3. wstępnym (rodzice, dziadkowie).

Według objaśnień do formularza osoby spoza tej listy, np. konkubent, brat czy siostra, które nie były na utrzymaniu zmarłego, nie mogą otrzymać kapitału.

Jakie są terminy?

Jeśli masz pierwszeństwo, ale spóźnisz się z wnioskiem, tracisz pierwszeństwo — nie prawo. Nadal możesz złożyć wniosek w terminie 2 lat, tak jak pozostali uprawnieni.

Jak złożyć wniosek?

Krok 1: formularz

Wypełnij formularz „Demande de capital décès” — cerfa 10431*05 (oznaczenie kasy S3180i). Formularz jest bezpłatny. Znajdziesz go na stronie Service Public z formularzem wniosku o kapitał pośmiertny, gdzie jest też lista dokumentów. Formularz zawiera objaśnienia (notice n° 50193#05).

W formularzu podajesz m.in.:

• swoje dane i obywatelstwo,
• czy w dniu śmierci byłeś na całkowitym utrzymaniu zmarłego,
• twoje pokrewieństwo lub związek ze zmarłym,
• dane innych osób, które mogą mieć prawo do kapitału — każda z nich musi złożyć własny wniosek,
• numer ubezpieczenia zmarłego, datę śmierci i jego sytuację w ostatnich 3 miesiącach.

Krok 2: dokumenty

Według Service Public przygotuj (oryginały albo kopie):

• twój dokument tożsamości — jako obywatel Polski: dowód osobisty lub paszport,
• dowód więzi ze zmarłym:
  • małżonek: aktualna książeczka rodzinna (livret de famille) albo akt małżeństwa,
  • partner PACS: dokument z sądu, który zarejestrował PACS, albo akt urodzenia z wzmianką o PACS,
  • dziecko lub rodzic: książeczka rodzinna albo inny dokument pokazujący pokrewieństwo,
• jeśli zmarły nie był obywatelem Francji: dokument potwierdzający legalny pobyt we Francji,
• numer rachunku bankowego (relevé d’identité bancaire, RIB, z numerem IBAN).

Według objaśnień do formularza akt zgonu nie będzie wymagany, jeśli kasa może sprawdzić zgon w krajowym rejestrze identyfikacyjnym (SNGI). Na wszelki wypadek miej odpis aktu zgonu pod ręką. Jak go uzyskać, opisujemy w poradniku Śmierć bliskiej osoby we Francji: zgłoszenie zgonu, akt zgonu i sprowadzenie ciała do Polski.

Krok 3: wysyłka

Podpisany formularz z dokumentami wyślij do CPAM, w której był ubezpieczony zmarły (dla pracowników rolnych — do MSA). Adres swojej kasy znajdziesz w wyszukiwarce na stronie Service Public albo ameli.fr. Wyślij wniosek tak, żeby mieć dowód nadania, zwłaszcza jeśli liczy się miesięczny termin pierwszeństwa.

Informacje możesz też uzyskać u pracodawcy zmarłego.

Co zrobić, jeśli…

…mieszkasz w Polsce?

Formularz przewiduje obywatelstwo z UE/EOG, a kasa przyjmuje polski dowód osobisty lub paszport. Wniosek wysyłasz pocztą do CPAM zmarłego. Z zagranicy zadzwonisz do Assurance Maladie pod numer +33 1 84 90 36 46 (usługa bezpłatna, płacisz za połączenie). Przed wysyłką zapytaj CPAM, czy polskie dokumenty stanu cywilnego trzeba przetłumaczyć.

…nie wiesz, czy byłaś na utrzymaniu zmarłego?

Nie czekaj. Złóż wniosek przed upływem miesiąca od śmierci i zaznacz swoją sytuację zgodnie z prawdą. Fałszywe oświadczenie grozi karą, a decyzję i tak podejmuje kasa.

…kilka osób chce złożyć wniosek?

Każda składa osobny formularz. Kasa ustala kolejność i dzieli kwotę między osoby tej samej kategorii.

…zmarły zginął w wypadku przy pracy albo zmarł na chorobę zawodową?

Rodzinie mogą wtedy przysługiwać dodatkowe świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego. Service Public opisuje je na osobnych kartach. Zapytaj CPAM.

…szukasz innych pieniędzy po śmierci bliskiej osoby?

Kapitał pośmiertny nie wyklucza innych świadczeń. Według Service Public w grę mogą wchodzić m.in.:

• renta rodzinna po zmarłym małżonku (pension de réversion),
• zasiłek wdowi (allocation veuvage),
• renta dla owdowiałego małżonka z niepełnosprawnością (pension de veuf ou de veuve invalide),
• pomoc kas emerytalnych lub mutuellei,
• dodatkowy kapitał od pracodawcy albo instytucji ubezpieczeniowej, jeśli przewiduje go układ zbiorowy branży (convention collectivei) — sprawdź u pracodawcy zmarłego.

Ten poradnik opisuje zasady ogólne. O prawie do kapitału i jego podziale decyduje kasa, w której był ubezpieczony zmarły.