Dossier de location we Francji: jakich dokumentów może żądać właściciel, a jakich nie

Krótka odpowiedź: przy najmie mieszkania we Francji właściciel lub agencja mogą żądać od ciebie tylko dokumentów z zamkniętej listy, ustalonej dekretem z 5 listopada 2015 r. Lista obejmuje cztery grupy: tożsamość, adres, sytuację zawodową i dochody. Wszystko spoza listy — np. wyciągów z konta, karty Vitale czy zaświadczenia o „dobrym prowadzeniu rachunku” — możesz odmówić. Właściciel nie może też brać pieniędzy za rezerwację mieszkania przed podpisaniem umowy. Za żądanie niedozwolonych dokumentów grozi mu grzywna do 3 000 € (osoba prywatna) albo 15 000 € (firma).

Kogo dotyczą te zasady

Lista dokumentów obowiązuje przy najmie mieszkania, które będzie twoim głównym miejscem zamieszkania (résidence principale), zarówno pustego, jak i umeblowanego, na rynku prywatnym. Zasady są takie same w całej Francji metropolitalnej, łącznie z Korsyką i Alzacją-Mozelą. Departamenty zamorskie są poza zakresem tego poradnika.

Lista nie dotyczy wniosku o mieszkanie socjalne (HLM) — tam obowiązuje osobna procedura. Nie opisujemy tu też najmu wakacyjnego ani sezonowego.

Jakie dokumenty może żądać właściciel

Z każdej grupy właściciel może poprosić o dokument wybrany z listy. Przy adresie — tylko o jeden. Przy sytuacji zawodowej i dochodach — o jeden lub kilka.

1. Tożsamość (jeden dokument z ważnym zdjęciem)

• dowód osobisty — francuski albo zagraniczny (np. polski dowód osobisty);
• paszport — francuski albo zagraniczny;
• prawo jazdy — francuskie albo zagraniczne, ze zdjęciem;
• karta pobytu lub karta obywatela UE/EOG (carte de ressortissant d'un État membre de l'UE).

Jako obywatel Polski nie potrzebujesz karty pobytu, żeby wynająć mieszkanie — wystarczy polski dowód lub paszport.

2. Obecny adres (tylko jeden dokument)

• 3 ostatnie pokwitowania czynszu (quittances de loyer) albo zaświadczenie od poprzedniego właściciela, że płacisz czynsz w terminie;
• oświadczenie osoby, u której mieszkasz (attestation sur l'honneur de l'hébergeant) — np. gdy mieszkasz u rodziny lub znajomych;
• zaświadczenie o adresie do korespondencji (attestation d'élection de domicile) z uprawnionej organizacji;
• ostatnie zawiadomienie o podatku od nieruchomości (avis de taxe foncière) albo akt własności, jeśli mieszkasz we własnym lokalu.

3. Sytuacja zawodowa (jeden lub kilka dokumentów)

• umowa o pracę lub umowa stażowa, albo zaświadczenie od pracodawcy (stanowisko, wynagrodzenie, data rozpoczęcia pracy, ewentualnie okres próbny);
• dla przedsiębiorców: wyciąg K lub K bis (nie starszy niż 3 miesiące), wpis do krajowego rejestru przedsiębiorstw (RNE) dla rzemieślników (nie starszy niż 3 miesiące), zaświadczenie o numerze z Insee (dla osób pracujących na własny rachunek), legitymacja zawodowa (wolne zawody) albo inny aktualny dokument potwierdzający działalność;
• dla studentów: legitymacja studencka lub zaświadczenie o nauce na bieżący rok.

4. Dochody (jeden lub kilka dokumentów)

• ostatnie lub przedostatnie zawiadomienie podatkowe (avis d'imposition albo avis de non-imposition); jeśli twoje dochody nie były opodatkowane we Francji — zagraniczny odpowiednik;
• 3 ostatnie odcinki wypłaty (fiches de paie);
• dla osób niebędących pracownikami: 2 ostatnie bilanse albo zaświadczenie księgowego o dochodach;
• potwierdzenie wypłaty świadczeń, emerytury, renty lub odszkodowań za ostatnie 3 miesiące;
• akt własności lub avis de taxe foncière, potwierdzenie dochodów z najmu, rent lub papierów wartościowych;
• symulacja dopłaty do czynszu (z CAF, MSA albo wykonana samodzielnie);
• potwierdzenie wynagrodzenia za staż;
• decyzja o przyznaniu stypendium.

Czego właściciel nie może żądać

Zasada jest prosta: wszystko, czego nie ma na liście, jest zabronione. W praktyce oznacza to, że przed podpisaniem umowy nie musisz dawać m.in.:

• wyciągów z konta bankowego ani zaświadczenia z banku o „dobrym prowadzeniu rachunku”;
• karty Vitale ani zaświadczenia z kasy chorych;
• dokumentów spoza czterech grup, np. zaświadczeń o stanie zdrowia czy dokumentów o sytuacji rodzinnej;
• więcej niż jednego dokumentu potwierdzającego adres.

Dodatkowo:

• Pieniądze za rezerwację są zabronione. Przed podpisaniem umowy najmu właściciel ani agencja nie mogą żądać od ciebie żadnej kwoty „za zarezerwowanie” mieszkania.
• Współpodpisanie umowy przez rodzinę nie może być warunkiem. Właściciel nie może wymagać, żeby umowę najmu razem z tobą podpisał (cosignature) twój rodzic, dziadek, dziecko lub wnuk.
• Ubezpieczenie od niepłacenia czynszu wyklucza poręczyciela. Według ANIL, jeśli właściciel ma ubezpieczenie od niepłaconego czynszu, nie może jednocześnie żądać poręczyciela — chyba że jesteś studentem lub uczniem w systemie apprentissage.

Dokumenty z Polski: tłumaczenie i kwoty w euro

Wolno ci przedstawić dokumenty zagraniczne, ale z dwoma warunkami:

1. Kopia musi być po francusku albo przetłumaczona na francuski.
2. Kwoty muszą być przeliczone na euro.

W praktyce:

• Tożsamość: polski dowód osobisty lub paszport są na liście jako zagraniczny dokument tożsamości.
• Podatki: jeśli twoje dochody nie były opodatkowane we Francji (np. dopiero przyjechałeś), możesz przedstawić zagraniczny odpowiednik avis d'imposition. W przypadku Polski może to być np. zeznanie roczne PIT lub zaświadczenie o dochodach z urzędu skarbowego — z tłumaczeniem na francuski i kwotami przeliczonymi na euro.
• Umowa o pracę z Polski albo odcinki wypłaty: dołącz tłumaczenie i przelicz kwoty na euro.

Źródła urzędowe nie wymagają, żeby tłumaczenie było wykonane przez tłumacza przysięgłego — wymagają tylko wersji francuskiej. Jeśli właściciel ma wątpliwości, może poprosić o okazanie oryginału.

Kopia czy oryginał

Dajesz kopie dokumentów. Właściciel może jednak poprosić, żebyś pokazał oryginał — np. przy spotkaniu. Nie musi zatrzymywać oryginałów i nie powinien ich od ciebie żądać na stałe.

DossierFacile: bezpieczne przesłanie dokumentów

DossierFacile to państwowy serwis do przygotowania teczki najemcy online (prowadzony przez francuskie ministerstwo ds. mieszkalnictwa). Jak działa:

• wgrywasz dokumenty z dozwolonej listy (tożsamość, adres, praca, podatki, dochody);
• dokumenty dostają znak wodny (filigrane), co utrudnia ich wykorzystanie przez oszustów;
• możesz poprosić o sprawdzenie teczki przez pracownika serwisu;
• każdemu właścicielowi lub agencji wysyłasz osobny link z datą ważności; widzisz, kiedy ktoś go otworzył, i możesz go w każdej chwili wyłączyć.

To dobra ochrona przed fałszywymi ogłoszeniami, w których „właściciel” zbiera skany dokumentów. Strona serwisu: dossierfacile.logement.gouv.fr.

Poręczyciel (caution): jakie dokumenty od niego

Jeśli masz poręczyciela, właściciel może żądać od niego również tylko dokumentów z listy.

Poręczyciel — osoba prywatna (np. rodzic, znajomy)

• tożsamość: dowód osobisty, paszport albo prawo jazdy (jeden dokument);
• adres (jeden dokument): ostatnie pokwitowanie czynszu, rachunek za wodę, gaz lub prąd nie starszy niż 3 miesiące, zaświadczenie o ubezpieczeniu mieszkania nie starsze niż 3 miesiące albo ostatni avis de taxe foncière lub akt własności;
• sytuacja zawodowa: te same rodzaje dokumentów co u najemcy;
• dochody: jak u najemcy, ale bez symulacji dopłaty do czynszu, decyzji o stypendium i potwierdzenia wynagrodzenia za staż.

Poręczyciel — instytucja lub firma

Dwa dokumenty: aktualny wyciąg K bis (nie starszy niż 3 miesiące) lub statut albo inny dokument potwierdzający istnienie firmy, oraz dokument tożsamości osoby, która ją reprezentuje.

Visale

Jeśli nie masz poręczyciela we Francji, możesz skorzystać z bezpłatnej gwarancji Visale od Action Logement. Wtedy przekazujesz właścicielowi tylko visa — potwierdzenie przyznania gwarancji.

Przykładowa kompletna teczka

To przykłady — właściciel nie musi żądać wszystkiego, ale nie może żądać nic spoza listy.

Pracownik na umowie (CDI/CDD):

• dowód osobisty lub paszport;
• 3 ostatnie pokwitowania czynszu albo oświadczenie osoby, u której mieszkasz;
• umowa o pracę lub zaświadczenie od pracodawcy;
• 3 ostatnie odcinki wypłaty i ostatni avis d'imposition (albo polski odpowiednik z tłumaczeniem).

Student:

• dowód osobisty lub paszport;
• jeden dokument potwierdzający adres;
• legitymacja studencka lub zaświadczenie o nauce;
• decyzja o stypendium, symulacja dopłaty do czynszu z CAF i dokumenty poręczyciela albo visa Visale.

Osoba pracująca na własny rachunek (np. mikroprzedsiębiorca):

• dowód osobisty lub paszport;
• jeden dokument potwierdzający adres;
• zaświadczenie o numerze z Insee albo wyciąg z rejestru (nie starszy niż 3 miesiące);
• 2 ostatnie bilanse lub zaświadczenie księgowego oraz avis d'imposition.

Co zrobić, jeśli…

…agencja żąda wyciągów z konta albo karty Vitale

Grzecznie odmów i powołaj się na listę z dekretu z 5 listopada 2015 r. Możesz napisać: « Ce document ne figure pas dans la liste des pièces justificatives prévue par le décret n° 2015-1437 du 5 novembre 2015. » („Tego dokumentu nie ma na liście dokumentów przewidzianej dekretem nr 2015-1437 z 5 listopada 2015 r.”). Zaproponuj zamiast tego dokument z listy, np. odcinki wypłaty.

…ktoś chce pieniędzy za rezerwację mieszkania

Nie płać. Żądanie kwot przed podpisaniem umowy jest zabronione. Jeśli „właściciel” naciska, chce przelewu przed obejrzeniem mieszkania albo prosi o skany wszystkich dokumentów przez komunikator — to częsty schemat oszustwa.

…właściciel uparcie łamie zasady

Za żądanie niedozwolonych dokumentów albo współpodpisania umowy przez rodzica, dziadka, dziecko lub wnuka grozi grzywna administracyjna: do 3 000 € dla osoby prywatnej i do 15 000 € dla firmy (np. agencji lub spółki). Nakłada ją prefekt departamentu, najpóźniej rok po stwierdzeniu naruszenia. Zachowaj dowody (e-maile, SMS-y, ogłoszenie) i zapytaj o dalsze kroki w ADIL swojego departamentu — to bezpłatna porada prawna w sprawach mieszkaniowych.

…nie masz francuskiego avis d'imposition

Przedstaw zagraniczny odpowiednik (np. polskie zeznanie lub zaświadczenie z urzędu skarbowego) z tłumaczeniem na francuski i kwotami w euro, a do tego odcinki wypłaty lub umowę o pracę.

Ten poradnik opisuje ogólne zasady. O wyborze najemcy decyduje właściciel — lista określa tylko, jakich dokumentów wolno mu żądać.