Pracownik delegowany z Polski do Francji: A1, jakie francuskie prawa ci przysługują i co po 12 miesiącach

Krótka odpowiedź: jeśli twój polski pracodawca czasowo wysyła cię do pracy we Francji, jesteś pracownikiem delegowanym (FR: salarié détaché). Nadal masz umowę z polską firmą i zwykle zostajesz w polskim systemie ubezpieczeń (ZUS) — potwierdza to dokument A1, który załatwia pracodawca. Jednocześnie we Francji przysługuje ci tzw. „twarde jądro” francuskich przepisów (noyau dur): m.in. wynagrodzenie według francuskich zasad (ustawowych i z układu zbiorowego branży), dopłaty za nadgodziny, limity czasu pracy, odpoczynek, płatny urlop, BHP oraz zwrot kosztów podróży, wyżywienia i noclegu związanych z delegowaniem. Jeśli polskie warunki są dla ciebie korzystniejsze, stosuje się polskie. Po 12 miesiącach (lub 18 — jeśli pracodawca to uzasadni i zgłosi) zaczyna cię obowiązywać prawie całe francuskie prawo pracy.

Zakres terytorialny

Zasady wynikają z prawa Unii Europejskiej (dyrektywy o delegowaniu pracowników) i z francuskiego kodeksu pracy. Dotyczą delegowania do całej Francji metropolitalnej, w tym na Korsykę i do Alzacji-Mozeli. Terytoria zamorskie (DOM-TOM) są poza zakresem.

Ten poradnik nie dotyczy osób zatrudnionych bezpośrednio przez francuską firmę lub francuską agencję pracy tymczasowej — wtedy obowiązuje pełne francuskie prawo pracy od pierwszego dnia.

Kim jest pracownik delegowany

Pracownik delegowany to osoba, którą pracodawca z jednego kraju UE czasowo wysyła do pracy w innym kraju UE, żeby wykonała określone zadanie — a potem wraca do kraju, z którego została wysłana. Delegowanie może trwać tyle, ile potrzeba na wykonanie zadania.

Typowe przykłady: praca na budowie lub przy montażu dla polskiej firmy, która ma kontrakt we Francji, albo praca przez polską agencję pracy tymczasowej na rzecz francuskiego klienta.

Jakie francuskie prawa ci przysługują

Według francuskiego Ministerstwa Pracy pracownik delegowany korzysta z francuskich przepisów w tych obszarach (o ile są korzystniejsze niż jego umowa lub polskie prawo):

1. swobody indywidualne i zbiorowe w pracy;
2. zakaz dyskryminacji i równa płaca kobiet i mężczyzn;
3. urlop macierzyński, ojcowski i okolicznościowy;
4. zasady pracy tymczasowej (gdy delegowanie odbywa się przez agencję);
5. prawo do strajku;
6. czas pracy, odpoczynek, dni świąteczne, płatny urlop, praca nocna młodocianych;
7. przynależność do kas urlopowych i kas na wypadek złej pogody (caisses de congés et intempéries) — ważne m.in. w budownictwie;
8. wynagrodzenie, w tym dopłaty za nadgodziny, i terminy wypłaty;
9. bezpieczeństwo i higiena pracy, minimalny wiek pracy;
10. przepisy o pracy nielegalnej;
11. zwrot kosztów transportu, wyżywienia i noclegu związanych z pracą.

W tych obszarach stosuje się zarówno francuską ustawę, jak i układy zbiorowe branży o powszechnym zastosowaniu — tak samo jak u francuskich pracowników tej samej branży.

Wynagrodzenie

Twoja płaca musi odpowiadać francuskim zasadom (ustawowym i z układu zbiorowego branży), łącznie z dopłatami za nadgodziny. Zwrot kosztów podróży, wyżywienia i noclegu poniesionych w związku z pracą należy do obszarów, w których stosuje się francuskie zasady (art. L1262-4 kodeksu pracy). Dodatki związane z delegowaniem i zasady zwrotu tych kosztów pracodawca musi podać ci na piśmie przed wyjazdem (patrz niżej); jeśli warunki polskie są korzystniejsze, stosuje się polskie. Jeśli pracodawca zapewnia zakwaterowanie, musi ono spełniać zasady kraju przyjmującego.

Informacja przed wyjazdem

Jeśli delegowanie ma trwać dłużej niż 4 tygodnie, pracodawca musi przed wyjazdem przekazać ci na piśmie m.in.:

• do jakiego kraju jedziesz i na jak długo,
• w jakiej walucie dostaniesz wynagrodzenie i jakie świadczenia,
• jak zorganizowany będzie powrót,
• jakie wynagrodzenie przysługuje ci według prawa kraju przyjmującego,
• jakie są zasady pokrycia kosztów podróży, wyżywienia i noclegu.

Co się zmienia po 12 miesiącach

Delegowanie staje się długoterminowe po 12 miesiącach — albo po 18 miesiącach, jeśli pracodawca prześle do Francji uzasadnione zgłoszenie o przedłużeniu. Od tego momentu obowiązują cię wszystkie francuskie warunki pracy, z wyjątkiem zasad rozwiązywania umowy i dodatkowych pracowniczych programów emerytalnych. Delegowanie długoterminowe nie ma limitu czasu.

Ubezpieczenie: dokument A1

• W czasie delegowania zostajesz w polskim systemie zabezpieczenia społecznego. Nie rejestrujesz się we francuskim systemie i nie nabywasz w nim nowych praw.
• Pracodawca musi uzyskać dla ciebie dokument A1 w polskiej instytucji ubezpieczeniowej (zwykle ZUS).
• A1 jest ważny najwyżej 24 miesiące. Potem albo przechodzisz do francuskiego systemu, albo pracodawca może wystąpić o przedłużenie, na które muszą się zgodzić instytucje obu krajów.

Poproś pracodawcę o kopię A1 i miej ją przy sobie w pracy — to dowód, że jesteś ubezpieczony w Polsce. Uwaga: okres A1 (24 miesiące) i okres, po którym stosuje się pełne francuskie prawo pracy (12/18 miesięcy), to dwie różne sprawy.

Podatki

Prawo UE nie rozstrzyga, który kraj opodatkowuje twoje zarobki. Według informacji Komisji Europejskiej osoba przebywająca w kraju przyjmującym dłużej niż 6 miesięcy co do zasady staje się tam rezydentem podatkowym, ale kraj pochodzenia może nadal opodatkowywać dochód, jeśli masz tam stałe miejsce zamieszkania lub silniejsze związki osobiste i gospodarcze. Sprawdź swoją sytuację w polskim i francuskim urzędzie skarbowym oraz w umowie o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Co zrobić, jeśli…

…dostajesz mniej niż francuscy pracownicy na tym samym stanowisku

Zbierz dokumenty: umowę, informację przed wyjazdem, paski płacowe, ewidencję godzin. Porównaj wynagrodzenie z francuskim minimum i układem zbiorowym branży. Nieprawidłowości możesz zgłosić francuskiej inspekcji pracy (regionalne służby Ministerstwa Pracy) albo Państwowej Inspekcji Pracy w Polsce, która jest polskim biurem łącznikowym ds. delegowania.

…nie masz dokumentu A1

Poproś pracodawcę o kopię. Bez A1 trudno udowodnić, że jesteś ubezpieczony w Polsce — może to mieć znaczenie np. przy wypadku przy pracy lub leczeniu we Francji.

…delegowanie się przedłuża

Policz miesiące od początku delegowania. Po 12 (lub 18) miesiącach możesz domagać się stosowania prawie całego francuskiego prawa pracy, a po 24 miesiącach trzeba rozstrzygnąć sprawę ubezpieczenia (A1).

Więcej informacji daje bezpłatna infolinia Twoja Europa: 00 800 6 7 8 9 10 11.

Ten poradnik opisuje ogólne zasady. Twoja sytuacja zależy od umowy, branży i układu zbiorowego.