Spadek z długami we Francji: jak go odrzucić albo przyjąć tylko do wartości aktywów

Ten poradnik dotyczy spadku po osobie, która ostatnio mieszkała we Francji i zostawiła długi. Wyjaśnia, jak według prawa francuskiego odrzucić spadek albo przyjąć go tylko do wartości aktywów i w jakich terminach trzeba to zrobić.

Do spadku zwykle stosuje się prawo państwa ostatniego miejsca zamieszkania osoby zmarłej, chyba że w testamencie albo w osobnym oświadczeniu wyraźnie wybrano prawo państwa jej obywatelstwa, np. polskie. Sprawę spadkową prowadzą zwykle sądy państwa ostatniego miejsca zamieszkania osoby zmarłej albo notariusze dowolnego państwa UE. Poniżej opisujemy zasady prawa francuskiego.

Jakie masz możliwości?

Każda osoba dziedzicząca wybiera osobno: jedna może przyjąć spadek, a inna go odrzucić.

Darowiznę otrzymaną wcześniej od osoby zmarłej możesz po odrzuceniu spadku zachować, jeśli nie przekracza części majątku, którą ta osoba mogła swobodnie rozporządzać (quotité disponible). Osoba zmarła mogła jednak zastrzec, że po odrzuceniu spadku darowiznę trzeba rozliczyć z innymi osobami dziedziczącymi.

Przyjęcie proste jest ostateczne. Wyjątek: jeśli po przyjęciu spadku wyjdzie na jaw dług, o którym w chwili przyjęcia nie dało się wiedzieć, a jego spłata poważnie uszczupliłaby twój własny majątek, możesz poprosić sąd o zwolnienie z tego długu. Pozew musisz złożyć w ciągu 5 miesięcy od dnia, w którym istnienie i wysokość długu stały się ci znane (stan na 16.09.2024 według La finance pour tous). Sąd może zwolnić cię z długu w całości albo w części.

Ile masz czasu na decyzję?

Terminy w tej sekcji podajemy według stanu na 16.09.2024 według La finance pour tous.

Przez 4 miesiące od dnia śmierci nikt nie może cię zmusić do wyboru. Możesz jednak odrzucić spadek od razu po śmierci.

Po upływie 4 miesięcy do wyboru może cię wezwać osoba lub instytucja, której osoba zmarła była winna pieniądze, inna osoba dziedzicząca razem z tobą, osoba dziedzicząca w dalszej kolejności (która dziedziczyłaby po twoim odrzuceniu spadku) albo państwo. Masz wtedy 2 miesiące na decyzję albo na wniosek do sędziego o dodatkowy termin. Jeśli w tym czasie nic nie zrobisz, spadek uznaje się za przyjęty przez ciebie w sposób prosty.

Jeśli nikt cię nie wezwie, masz najwyżej 10 lat na decyzję. Po tym terminie spadek uznaje się za odrzucony. Przy zgonach sprzed 1 stycznia 2007 r. ten termin wynosi 30 lat.

Uwaga na przyjęcie dorozumiane

Jeśli zachowujesz się jak właściciel majątku osoby zmarłej, np. sprzedajesz jej mieszkanie, twoje zachowanie może zostać uznane za przyjęcie spadku. Zapłata podatków osoby zmarłej i jej czynszu nie oznacza przyjęcia spadku.

Jeśli ukryjesz składniki spadku albo istnienie innej osoby dziedziczącej (recel), tracisz prawo wyboru: spadek uznaje się za przyjęty przez ciebie w sposób prosty.

Jak odrzucić spadek?

Jako osoba pełnoletnia wypełnij formularz cerfa 15828 (Renonciation à succession par une personne majeure). Podajesz w nim swoje dane i stopień pokrewieństwa z osobą zmarłą, dane osoby zmarłej z adresem jej ostatniego miejsca zamieszkania oraz zaznaczasz, czy odrzucasz spadek z mocy ustawy, czy zapis z testamentu. Odrzucenia spadku nie musisz uzasadniać.

Do formularza dołącz:

• pełny odpis aktu zgonu osoby zmarłej,
• pełny odpis swojego aktu urodzenia wydany w ciągu ostatnich 3 miesięcy (stan na 03.02.2021 według Service Public),
• kopię obu stron swojego dokumentu tożsamości.

Opatrz deklarację datą i podpisz ją. Wyślij ją zwykłym listem albo złóż w sekretariacie (greffe) sądu (tribunal judiciaire) właściwego dla ostatniego miejsca zamieszkania osoby zmarłej. Właściwy sąd znajdziesz w wyszukiwarce sądów na stronie justice.fr. Deklarację możesz też wysłać albo złożyć u notariusza.

Sąd prześle ci później zwykłym listem pokwitowanie (récépissé). Zachowaj je: potwierdza odrzucenie spadku. Pokaż je każdej osobie lub instytucji, która żąda od ciebie zapłaty długu spadkowego.

Przez 10 lat możesz zmienić zdanie i przyjąć spadek w sposób prosty, jeśli w tym czasie twojej części nie przyjęła inna osoba dziedzicząca (stan na 16.09.2024 według La finance pour tous). Przyjęcie do wartości aktywów nie jest wtedy możliwe.

Jak przyjąć spadek tylko do wartości aktywów?

Złóż deklarację na formularzu cerfa 15455 albo na zwykłej kartce w sekretariacie sądu właściwego dla ostatniego miejsca zamieszkania osoby zmarłej. Możesz też złożyć ją u notariusza, który prześle ją do sądu do rejestracji.

W deklaracji wskazujesz jeden adres do doręczeń (domicile unique). Ten adres musi być we Francji. Może to być adres jednej z osób dziedziczących albo osoby, która zajmuje się sprawą spadkową.

Dołącz pełny odpis aktu zgonu osoby zmarłej, pełny odpis albo wyciąg z danymi rodziców (extrait avec filiation) swojego aktu urodzenia wydany w ciągu ostatnich 3 miesięcy (stan na 09.12.2020 według Service Public) oraz kopię obu stron dokumentu tożsamości. Deklarację opatrz datą i podpisz. Sekretariat sądu wyda ci pokwitowanie (récépissé).

Po złożeniu deklaracji:

1. Sekretariat sądu ogłasza deklarację w urzędowym biuletynie ogłoszeń cywilnych i handlowych (Bulletin officiel des annonces civiles et commerciales, BODACC), żeby poinformować wierzycieli osoby zmarłej. Koszty tego ogłoszenia musisz wyłożyć z góry w sekretariacie sądu, ale obciążają one spadek. Jeśli zgłosisz, że zatrzymujesz dla siebie składnik spadku, koszty ogłoszenia tej deklaracji pokrywasz z własnych pieniędzy.
2. W ciągu 15 dni od złożenia deklaracji opublikuj ogłoszenie w gazecie uprawnionej do ogłoszeń prawnych (journal d'annonces légales) (stan na 16.09.2024 według La finance pour tous). Gazeta wyda ci zaświadczenie o publikacji albo egzemplarz gazety — zachowaj je.
3. Zleć notariuszowi, licytatorowi sądowemu (commissaire-priseur judiciaire) albo komornikowi sporządzenie spisu majątku i długów (inventaire). Złóż spis w sądzie w ciągu 2 miesięcy od deklaracji, chyba że sędzia przedłuży ten termin (stan na 16.09.2024 według La finance pour tous). Spis również jest ogłaszany w BODACC.

Jeśli nie złożysz spisu w terminie, spadek uznaje się za przyjęty przez ciebie w sposób prosty. Po przyjęciu spadku do wartości aktywów nie możesz go już odrzucić. Od ogłoszenia deklaracji wierzyciele mają 15 miesięcy na zgłoszenie swoich roszczeń (stan na 09.12.2020 według Service Public).

Co z dziećmi osoby dziedziczącej?

Jeśli odrzucisz spadek po osobie zmarłej od 1 stycznia 2007 r., twoją część dziedziczą twoje dzieci, a dalej wnuki i kolejne pokolenia (descendants). One same muszą zdecydować, czy przyjmą spadek, czy go odrzucą.

Aby odrzucić spadek w imieniu małoletniego dziecka, potrzebujesz najpierw zgody sędziego opiekuńczego (juge des tutelles), jeśli jesteś rodzicem, albo rady rodzinnej (conseil de famille), jeśli sprawujesz nad dzieckiem opiekę prawną (tutelle). Gdy dziecko jest pod opieką prawną, w niektórych przypadkach — zależnie od wartości majątku — zgodę rady rodzinnej może zastąpić zgoda sędziego opiekuńczego (instrukcja do formularza 15832, notice nr 52228#05). Deklarację składasz wtedy na osobnym formularzu cerfa 15832.

Czy odrzucenie spadku zwalnia z kosztów pogrzebu?

Nie. Krewni osoby zmarłej w linii prostej — dzieci, wnuki, rodzice, dziadkowie (descendants i ascendants) — muszą płacić za pogrzeb także wtedy, gdy odrzucą spadek, bo wynika to z ich obowiązku alimentacyjnego. Jeśli spadek nie wystarcza na pokrycie kosztów pogrzebu, płacą je dzieci, wnuki i dalsze pokolenia osoby zmarłej według swoich możliwości finansowych.

Dziecko nie musi płacić za pogrzeb rodzica, jeśli doszło do rażącego naruszenia obowiązków rodzicielskich wobec dziecka, np. przemocy albo porzucenia rodziny.

Zwrot pieniędzy wyłożonych na pogrzeb możesz uzyskać z zablokowanego konta osoby zmarłej do 5 965 euro i tylko w granicach salda konta (stan na 01.01.2026 według Service Public). Musisz przedstawić opłaconą fakturę.

Mieszkasz w Polsce?

Jeśli prawo właściwe dla spadku przewiduje oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku przed sądem, zasady UE pozwalają złożyć je przed sądem państwa, w którym mieszkasz, np. w Polsce, nawet gdy sprawę spadkową prowadzi sąd we Francji.

Osobną sprawą jest deklaracja podatku spadkowego.