Emerytura progresywna we Francji (retraite progressive) od 60 lat: część etatu i część emerytury — warunki, zgoda pracodawcy i wniosek

Krótka odpowiedź: we Francji możesz od 60 lat przejść na niepełny etat (od 40% do 80%) i jednocześnie pobierać część emerytury — to emerytura progresywna, FR: retraite progressive. Potrzebujesz co najmniej 150 kwartałów ubezpieczenia (trimestres) we wszystkich podstawowych systemach emerytalnych. Dostajesz ułamek emerytury równy 100% minus twój wymiar etatu — np. przy 60% etatu dostajesz 40% emerytury tymczasowej. Pracodawcę prosisz o niepełny etat listem poleconym co najmniej 2 miesiące wcześniej; jeśli nie odpowie w ciągu 2 miesięcy, to tak, jakby się zgodził. Wniosek o emeryturę progresywną składasz najwcześniej 5 miesięcy przed wybraną datą, najprościej online w serwisie Info Retraite.

Zakres terytorialny

Poradnik dotyczy Francji metropolitalnej, w tym Korsyki, i pracowników sektora prywatnego w systemie ogólnym (régime général). Service Public i L'Assurance retraite nie wskazują różnic regionalnych. Terytoria zamorskie (DOM-TOM) są poza zakresem. Służba publiczna ma osobne zasady — tutaj ich nie opisujemy. Dla samozatrudnionych podajemy w osobnej sekcji tylko najważniejsze różnice.

Na czym polega emerytura progresywna

• Pracujesz w niepełnym wymiarze (jedna lub kilka prac na część etatu).
• Jednocześnie dostajesz część emerytury wyliczonej tymczasowo z praw, które masz w dniu wniosku.
• Dalej płacisz składki emerytalne od pensji z niepełnego etatu. Kiedy przejdziesz na pełną emeryturę, zostanie ona przeliczona z uwzględnieniem tego okresu.
• Pełna emerytura nie może być niższa niż kwota tymczasowa ustalona na początku emerytury progresywnej.

Warunki

Wiek: 60 lat

Jeśli emerytura progresywna zaczyna się od 1 września 2025 r., minimalny wiek to 60 lat — niezależnie od roku urodzenia. Wcześniej, zależnie od rocznika, było to od 60 do 62 lat.

150 kwartałów

Potrzebujesz co najmniej 150 kwartałów ubezpieczenia i okresów uznanych we wszystkich podstawowych systemach emerytalnych razem. Według L'Assurance retraite do tej liczby wliczają się m.in.:

• okresy składkowe (obowiązkowe i dobrowolne),
• okresy traktowane jak ubezpieczenie (np. bezrobocie, choroba),
• okresy wykupione,
• okresy zaliczone w innych podstawowych systemach,
• okresy przepracowane w kraju, który ma z Francją umowę międzynarodową o zabezpieczeniu społecznym (convention internationale de sécurité sociale),
• dodatkowe kwartały, np. za dzieci.

Praca w Polsce: Polska jest w Unii Europejskiej, której przepisy koordynują systemy emerytalne, więc okresy z Polski mogą się wliczać do 150 kwartałów. Zanim złożysz wniosek, sprawdź na swoim koncie emerytalnym (relevé de carrière) albo w Carsat, czy i jak kasa uwzględni twoje okresy z Polski.

Wymiar etatu: 40–80%

• Twoja praca (albo kilka prac razem) musi wynosić od 40% do 80% ustawowego lub układowego czasu pracy.
• Przy rozliczeniu w dniach (forfait jours): od 87 do 174 dni w roku, przy maksimum 218 dni.

Kiedy emerytura progresywna nie przysługuje

Według Service Public i L'Assurance retraite m.in. gdy:

• jesteś na wcześniejszej emeryturze (préretraite) — ustawowej, układowej albo przyznanej przez pracodawcę,
• pracujesz na część etatu, a odprawę emerytalną wykorzystujesz do zachowania pełnej lub częściowej pensji,
• jako pracownik równolegle prowadzisz działalność na własny rachunek (według L'Assurance retraite salarié nie może jednocześnie wykonywać działalności niezależnej),
• wykonujesz niektóre szczególne rodzaje działalności.

Krok 1: zgoda pracodawcy na niepełny etat

1. Wyślij pracodawcy list polecony za potwierdzeniem odbioru (lettre recommandée avec accusé de réception) z prośbą o niepełny etat. Podaj wymiar czasu pracy, o jaki prosisz, i datę rozpoczęcia.
2. Wyślij go co najmniej 2 miesiące przed tą datą.
3. Pracodawca odpowiada listem poleconym w ciągu 2 miesięcy od otrzymania prośby.
4. Brak pisemnej, uzasadnionej odpowiedzi w tym terminie oznacza zgodę.
5. Pracodawca może odmówić tylko wtedy, gdy wymiar pracy, o który prosisz, nie daje się pogodzić z działalnością firmy. Musi to uzasadnić, np. ciągłością pracy albo trudnością ze znalezieniem osoby na brakującą część etatu.

Jeśli już pracujesz na część etatu, możesz o to poprosić także przed spełnieniem warunków wieku i stażu.

Jak wysłać list polecony za potwierdzeniem odbioru, wyjaśniamy w poradniku List polecony we Francji.

Krok 2: wniosek o emeryturę progresywną

• Termin: najwcześniej 5 miesięcy przed wybraną datą rozpoczęcia. Emerytura progresywna nie przyznaje się automatycznie.
• Online: na swoim koncie w serwisie Info Retraite albo na koncie L'Assurance retraite — usługa Demander ma retraite progressive. Formularz możesz zapisać i wrócić do niego przez 90 dni.
• Zaświadczenie od pracodawcy (attestation employeur) dla kas emerytalnych dołączasz do wniosku — wzór pobierzesz w trakcie składania wniosku online.
• Jeden wniosek wystarcza dla wszystkich kas — podstawowych i uzupełniających.
• Papierowo: formularz Demande de retraite progressive wysyłasz do jednej ze swoich kas. Listę kas znajdziesz na koncie w zakładce Ma carrière / Mes régimes de retraite.
• Po złożeniu wniosku dostaniesz potwierdzenie (récépissé).

Ile dostaniesz

1. Kasa wylicza tymczasową emeryturę z praw, które masz w dniu wniosku.
2. Wypłaca ci jej ułamek: 100% minus twój wymiar etatu.
3. Ten sam ułamek dotyczy innych systemów, w których masz prawa.

Orientacyjną kwotę policzysz w symulatorze Mon estimation retraite na koncie emerytalnym.

Składki od pełnego etatu (surcotisation)

Za pisemną zgodą pracodawcy możesz płacić składki emerytalne od pensji odpowiadającej pełnemu etatowi, choć pracujesz na część. Według L'Assurance retraite daje to emeryturę taką, jak przy pracy na pełny etat.

Zmiany w trakcie

• Zmieniasz wymiar pracy (nadal 40–80%): zgłoś to na piśmie do swojej kasy (Carsat). Emerytura zostaje przeliczona od 1. dnia następnego miesiąca. L'Assurance retraite wymaga m.in. umowy o pracę na część etatu, oświadczenia, że nie masz innej pracy, zaświadczenia pracodawcy o pełnym wymiarze czasu pracy i numeru ubezpieczenia.
• Zmieniasz pracę: poinformuj Carsat i wyślij nową umowę.
• Schodzisz poniżej 40% albo powyżej 80%: wypłata zostaje zawieszona od 1. dnia następnego miesiąca i wraca, gdy znów spełnisz warunki.
• Nie odsyłasz w terminie okresowego kwestionariusza kasy: wypłata może zostać zawieszona.
• Wracasz na pełny etat albo zarabiasz na części etatu tyle, ile wcześniej na całym: emerytura progresywna kończy się na stałe od 1. dnia następnego miesiąca. Nie możesz potem znów o nią wystąpić.

Przejście na pełną emeryturę

Przejście nie jest automatyczne. Gdy kończysz pracę, składasz osobny wniosek o pełną emeryturę. Zostanie ona przeliczona z uwzględnieniem składek z okresu pracy na część etatu i nie będzie niższa niż kwota tymczasowa. Jeśli potem znów podejmiesz pracę, obowiązują zasady łączenia pracy z emeryturą (cumul emploi-retraite).

Samozatrudnieni

Według L'Assurance retraite emerytura progresywna dla samozatrudnionych dotyczy tylko osób prowadzących wyłącznie działalność rzemieślniczą lub handlową. Wysokość zależy od spadku dochodów zawodowych: w pierwszym roku dostajesz połowę tymczasowo; jeśli dochód spadł tylko o 20–50%, różnicę trzeba oddać, a przy spadku poniżej 20% emerytura nie przysługuje. Rozliczenie następuje co roku 1 lipca.

Co zrobić, jeśli…

…pracodawca odmówił

Sprawdź, czy odmowa przyszła na piśmie, w ciągu 2 miesięcy i z uzasadnieniem opartym na działalności firmy. Jeśli nie — według Service Public twoja prośba jest uznana za przyjętą. W sporze możesz zapytać o pomoc w punkcie Allô Service Public (sprawy prawa pracy) albo skorzystać z porady prawnej.

…nie wiesz, ile masz kwartałów

Sprawdź relevé de carrière na koncie emerytalnym (Info Retraite albo L'Assurance retraite). Jeśli brakuje okresów z Polski, zapytaj Carsat, jak je udokumentować.

…masz pytania do kasy

L'Assurance retraite: 39 60 (z komórki, internetu stacjonarnego albo z zagranicy: 09 71 10 39 60), od poniedziałku do piątku, 8:00–17:00.

Ten poradnik opisuje ogólne zasady dla pracowników sektora prywatnego. O przyznaniu emerytury progresywnej i jej wysokości decyduje twoja kasa emerytalna.