Ile kosztuje EHPAD we Francji: APA, ASH i czy dzieci muszą dopłacać

EHPAD (établissement d'hébergement pour personnes âgées dépendantes) to placówka z opieką medyczną dla osób, które potrzebują opieki i codziennej pomocy, zwykle w wieku co najmniej 60 lat. Ten poradnik dotyczy Francji metropolitalnej z Korsyką. Wyjaśnia, z czego składa się rachunek, jakie pomoce publiczne obniżają koszt i kiedy do opłat mogą zostać wezwane dzieci.

Z czego składa się rachunek za EHPAD?

Zwykle EHPAD stosuje trzy taryfy:

• zakwaterowanie (tarif hébergement) — płaci senior; obejmuje m.in. pokój, wyżywienie, pranie, zajęcia i administrację;
• niesamodzielność (tarif dépendance) — płaci senior; zależy od stopnia niesamodzielności ocenianego według skali AGGIR;
• opieka medyczna (tarif soins) — pokrywa Assurance maladiei.

Taryfę niesamodzielności ustala placówka. Taryfa zakwaterowania jest jednakowa dla wszystkich mieszkańców danego EHPAD o tym samym standardzie, jest wpisana do umowy pobytu i co roku aktualizowana. Ceny obu taryf porównasz w rządowym katalogu i porównywarce cen EHPAD (Annuaire des Éhpad, comparateur de prix et prestations), który pokazuje też koszt po odjęciu APA i dodatku mieszkaniowego.

Co się zmienia w 23 departamentach objętych pilotażem?

Od 1 lipca 2025 r. w 23 departamentach trwa pilotaż, który łączy taryfę opieki medycznej i taryfę niesamodzielności w jeden ryczałt. Są to: Aude, Cantal, Charente-Maritime, Corrèze, Côtes-d'Armor, Creuse, Finistère, Haute-Garonne, Landes, Lot, Lot-et-Garonne, Maine-et-Loire, Haute-Marne, Mayenne, Morbihan, Nièvre, Pas-de-Calais, Pyrénées-Orientales, Métropole de Lyon, Savoie, Seine-Saint-Denis, Gujana i Reunion. Liczy się departament, w którym znajduje się EHPAD.

W tych placówkach mieszkaniec płaci, oprócz zakwaterowania, ryczałt 6,16 euro dziennie (stan od 1.01.2026 według CNSA i FHF). Jeśli przed 1 lipca 2025 r. płacił mniej niż 6,10 euro dziennie, zachowuje dotychczasową kwotę, chyba że umowa pobytu (contrat de séjour) przewidywała jej zmianę.

Jak złożyć wniosek o przyjęcie?

Najlepiej złożyć wniosek jednocześnie w kilku placówkach. Wniosek możesz wysłać online przez serwis Trajectoire, który przesyła ten sam dossier do kilku EHPAD, albo na papierowym formularzu Cerfa 14732*03. Jeśli senior będzie potrzebował pomocy ASH, wybieraj placówki, które mają miejsca dla osób korzystających z pomocy społecznej (habilités à l'aide sociale).

Część administracyjną formularza podpisuje senior albo jego przedstawiciel ustawowy. Część medyczną wypełnia lekarz i przekazuje ją w zamkniętej kopercie lekarzowi koordynującemu EHPAD. Do wniosku dołącz kopie: dowodu osobistego lub paszportu, książeczki rodzinnej (livret de famille), karty pobytu (carte de séjour) w przypadku cudzoziemców, zaświadczenia z carte Vitalei (albo zaświadczenia CMU), karty mutuellei (albo CMU-C), dokumentów o wysokości emerytury oraz ostatniego zawiadomienia o podatku lub o jego braku (avis d'imposition ou de non-imposition). Jeśli senior ma już decyzję departamentu o pomocy społecznej, decyzję o APA (w domu — przy pobycie czasowym, w placówce — przy pobycie stałym) albo postanowienie sądu o ustanowieniu ochrony prawnej, dołącz je także. Gdy wniosek o przyjęcie zostanie zaakceptowany, dyrekcja placówki może poprosić o dodatkowe dokumenty.

Złożenie wniosku oznacza tylko wpis na listę oczekujących, a nie przyjęcie. Gdy zwolni się miejsce, dyrekcja kontaktuje się z seniorem. O przyjęciu decyduje kierownik placówki po opinii lekarza koordynującego. Senior i EHPAD zawierają umowę pobytu, gdy pobyt może trwać dłużej niż 2 miesiące. W ciągu 15 dni od podpisania umowy albo od przyjęcia do placówki, jeśli nastąpiło później, senior (albo osoba sprawująca nad nim ochronę prawną) może na piśmie odstąpić od umowy bez okresu wypowiedzenia. Płaci wtedy tylko za czas faktycznego pobytu.

EHPAD może poprosić osoby zobowiązane do alimentacji (dzieci, wnuków, zięciów i synowe) o podpisanie poręczenia (acte de caution solidaire). Poręczyciel zobowiązuje się płacić za zakwaterowanie, gdy senior nie będzie w stanie. Jeśli senior dostaje ASH, poręczenie może dotyczyć tylko tej części kosztu, którą płaci sam senior.

EHPAD może też zażądać kaucji (dépôt de garantiei). Nie może ona przekraczać miesięcznej taryfy zakwaterowania, którą płaci senior. Po ostatecznym wyjeździe seniora placówka zwraca kaucję w ciągu 30 dni od dnia wyjazdu; może ją pomniejszyć o ewentualne należności.

Co pokrywa APA w placówce?

Dodatek na rzecz niesamodzielności (allocation personnalisée d'autonomie, APA) w placówce pokrywa część taryfy niesamodzielności. Zasady są inne niż przy APA w domu. APA w placówce przysługuje, jeśli senior:

• ma co najmniej 60 lat;
• jest zaliczony do grupy GIR 1, 2, 3 albo 4 skali AGGIR;
• mieszka we Francji w sposób stały i legalny;
• mieszka w placówce we Francji, w której jest co najmniej 25 niesamodzielnych osób starszych (w mniejszej placówce składa się wniosek o APA w domu);
• nie dostaje świadczeń, których nie można łączyć z APA w placówce, m.in. APA w domu, świadczenia kompensacyjnego PCH, dodatku za stałą pomoc osoby trzeciej (majoration pour tierce personne, MTP) ani pomocy kas emerytalnych.

O sposób złożenia wniosku zapytaj dyrekcję wybranego EHPAD; personel placówki może pomóc go wypełnić. Stopień niesamodzielności ocenia placówka, a decyzję wydaje departament w ciągu 2 miesięcy od otrzymania kompletnego wniosku. APA przysługuje od dnia złożenia kompletnego wniosku. Jest wypłacana co miesiąc bezpośrednio placówce albo, na wniosek seniora, na jego konto. W pilnej sytuacji medycznej lub społecznej departament może przyznać tymczasową zaliczkę, najdłużej na 2 miesiące od złożenia wniosku.

Część taryfy niesamodzielności zawsze płaci senior. Jeśli jego dochody brane pod uwagę nie przekraczają 2846,77 euro miesięcznie, płaci tylko taryfę dla grup GIR 5–6 danego EHPAD. Przy wyższych dochodach jego udział rośnie (stan na 1.06.2026 według Service Public). Jeśli senior żyje w parze, łączne dochody pary dzieli się przez dwa.

Każdą decyzję o APA (odmowę, przyznaną kwotę, wstrzymanie albo obniżenie wypłaty) możesz zakwestionować. Najpierw, w ciągu 2 miesięcy od doręczenia decyzji, złóż obowiązkowe odwołanie do departamentu (recours administratif préalable obligatoire, RAPO): list z wyjaśnieniem, dlaczego się nie zgadzasz, z kopią decyzji, wysłany listem poleconym za potwierdzeniem odbioru albo złożony w urzędzie departamentu. Przewodniczący rady departamentu ma 2 miesiące na odpowiedź. Od rozstrzygnięcia odwołania możesz w ciągu 2 miesięcy złożyć skargę do sądu administracyjnego (tribunal administratif).

Jak złożyć wniosek o APA w Paryżu?

W Paryżu wniosek o APA w placówce składa się dopiero po wejściu do EHPAD. Można go złożyć online na apa.paris.fr albo na formularzu papierowym, który wysyłasz pocztą albo składasz w Maison des Solidarités. Do formularza dołącza się m.in. dokument tożsamości (obywatel UE — dowód osobisty lub paszport; cudzoziemiec spoza UE — ważny dokument pobytowy, titre de séjour), dokumenty o dochodach i nieruchomościach, aktualny RIB oraz zaświadczenie lekarza placówki o grupie GIR. Decyzja zapada najpóźniej 2 miesiące od potwierdzenia odbioru kompletnego wniosku.

Paryż rozpatruje wniosek, jeśli senior mieszkał w Paryżu co najmniej 3 miesiące przed wejściem do placówki. Jeśli przed wejściem do EHPAD mieszkał w Paryżu krócej niż 3 miesiące, wniosek o APA rozpatruje i APA wypłaca departament jego poprzedniego miejsca zamieszkania. Jeśli kompletny wniosek wpłynie w ciągu 4 miesięcy od wejścia do placówki, APA przysługuje od dnia wejścia; później — od dnia otrzymania kompletnego wniosku.

Kiedy można dostać ASH?

Pomoc społeczna na zakwaterowanie (aide sociale à l'hébergement, ASH) pokrywa całość lub część kosztów zakwaterowania, których senior nie jest w stanie zapłacić. Senior musi spełnić wszystkie warunki:

• ma ponad 65 lat albo ponad 60 lat, jeśli uznano go za niezdolnego do pracy;
• mieszka we Francji w sposób stały i legalny; cudzoziemiec potrzebuje według Service Public ważnego dokumentu pobytowego (titre de séjour), a Paryż od obywatela UE wymaga tylko legalnego pobytu;
• mieszka w placówce, która ma miejsca dla osób korzystających z pomocy społecznej;
• jego dochody są niższe niż koszt zakwaterowania.

Wniosek o ASH składasz w urzędzie gminy (mairiei) albo w gminnym ośrodku pomocy społecznej (CCAS) w gminie, w której mieszka senior. Dołącz dokument tożsamości i potwierdzenie adresu seniora, jego zawiadomienie podatkowe i partnera, dowody emerytur lub wynagrodzeń z ostatnich 3 miesięcy seniora, partnera i osób zobowiązanych do alimentacji oraz listę tych osób według książeczki rodzinnej. Gmina albo CCAS przekazuje dossier do departamentu, który wydaje decyzję.

Aby ASH pokryła koszty od dnia wejścia do placówki, złóż wniosek w ciągu 2 miesięcy od tego dnia. Najlepiej złożyć go razem z formalnościami przyjęcia. W Paryżu termin wynosi 4 miesiące od przyjęcia. Paryż przyznaje ASH, jeśli senior mieszka w Paryżu od ponad 3 miesięcy; gdy mieszka już w placówce, musi wykazać, że wcześniej co najmniej 3 miesiące mieszkał w Paryżu we własnym mieszkaniu.

Czy dzieci muszą dopłacać do EHPAD?

Przy ASH departament może uwzględnić dochody seniora, jego małżonka lub partnera oraz osób zobowiązanych do alimentacji (obligés alimentaires): dzieci, a także zięciów i synowych. Wnuki i ich potomkowie są zwolnieni z tego obowiązku, gdy chodzi o ASH dla dziadka lub babci. Każdy departament ma własny regulamin pomocy społecznej, więc zasady różnią się między departamentami.

Zwykle ASH zostawia seniorowi co najmniej 10% jego dochodów, ale nie mniej niż 125 euro miesięcznie. Jeśli małżonek albo partner seniora mieszka dalej w domu, zostaje mu co najmniej 1043,59 euro miesięcznie (obie kwoty według stanu na 1.01.2026, Service Public).

Co zrobić po decyzji o ASH?

Jeśli spadną dochody seniora albo osób zobowiązanych do alimentacji, możesz zwykłym listem poprosić departament o zmianę kwoty ASH.

Od odmowy ASH najpierw odwołaj się listownie do przewodniczącego rady departamentu (président du conseil départemental). Dołącz decyzję o odmowie i wyjaśnij, dlaczego się nie zgadzasz. List możesz wysłać zwykłą pocztą albo złożyć w urzędzie departamentu. Przewodniczący ma 2 miesiące na odpowiedź. Jeśli nie zgadzasz się z odpowiedzią przewodniczącego, w ciągu 2 miesięcy możesz złożyć skargę do sądu administracyjnego (tribunal administratif), dołączając tę odpowiedź.

Departament może odzyskać wypłaconą ASH za życia seniora, gdy poprawi się jego sytuacja finansowa (np. po spadku), albo z darowizn dokonanych w ciągu 10 lat przed wnioskiem o ASH lub później. Po śmierci seniora może ją odzyskać ze spadku netto. APA nie podlega zwrotowi ze spadku ani od obdarowanych.

Jakie inne dopłaty i ulgi sprawdzić?

Na koszt zakwaterowania można też dostać dodatek mieszkaniowy. Jeśli EHPAD ma umowę APLi (conventionné), możesz dostać APL, a w innych placówkach — ALS. Wniosek składasz w CAFi albo, jeśli senior jest w ubezpieczeniu rolniczym, w MSA. Obu tych świadczeń nie można łączyć. Według Service Public na koszt zakwaterowania mogą być przyznane obok APA m.in. APL albo ALS oraz ASH.

Jeśli senior ma miejsce zamieszkania dla celów podatkowych we Francji i płaci podatek dochodowy (jest imposable), może skorzystać z ulgi podatkowej (réduction d'impôt) za koszty niesamodzielności i zakwaterowania w EHPAD, bez względu na wiek. Wynosi 25% faktycznie poniesionych wydatków po odjęciu pomocy (m.in. APA, pomocy społecznej departamentu i dodatku mieszkaniowego), przy limicie 10 000 euro wydatków rocznie na osobę. Najwyższa ulga to więc 2500 euro na osobę (stan na 15.04.2026 według Service Public). Wydatki wpisujesz w zeznaniu podatkowym w rubryce Dépenses d'accueil dans un établissement pour personnes dépendantes. Dowody przechowuj przez 3 lata.