Dziecko nie mówi po francusku: ocena po przyjeździe, klasa według wieku i lekcje francuskiego w UPE2A

Krótka odpowiedź: dziecko, które nie mówi po francusku, idzie do zwykłej klasy odpowiedniej do swojego wieku — nie do „zerówki” ani do klasy dla młodszych tylko z powodu języka. Po przyjeździe szkoła sprawdza, co dziecko już umie (także w języku dotychczasowej nauki, np. z matematyki), a przez część tygodnia dziecko uczy się francuskiego w małej grupie UPE2A (unité pédagogique pour élèves allophones arrivants — jednostka dla uczniów przybyłych z zagranicy, którzy nie znają francuskiego). Okólnik ministerstwa edukacji przewiduje w pierwszym roku co najmniej 9 godzin francuskiego tygodniowo w szkole podstawowej i 12 w collège i lycée. Wsparcie trwa zwykle nie dłużej niż rok szkolny, a dziecko może przejść w pełni do swojej klasy w dowolnym momencie.

Zakres terytorialny

Zasady krajowe obowiązują w całej Francji metropolitalnej, w tym na Korsyce i w Alzacji-Mozeli. Wykonują je akademie (okręgi szkolne) i ich ośrodki CASNAV (centre académique pour la scolarisation des enfants allophones nouvellement arrivés et des enfants issus de familles itinérantes et de voyageurs). Według okólnika każda akademia co roku wydaje własne instrukcje, więc organizacja — gdzie są grupy UPE2A, kiedy odbywa się ocena, czy nauczyciel dojeżdża do kilku szkół — różni się między akademiami. Szczegóły sprawdź w CASNAV swojej akademii albo w szkole. Terytoria zamorskie (DOM-TOM) są poza zakresem tego poradnika.

Prawo do szkoły

• Szkoła we Francji jest prawem każdego dziecka mieszkającego we Francji, niezależnie od obywatelstwa (okólnik nr 2012-141).
• Według Your Europe dzieci obywateli UE mogą być zapisane do szkoły na tych samych warunkach co dzieci obywateli danego kraju, do klasy dla swojej grupy wieku, na poziomie odpowiadającym klasie w kraju pochodzenia, niezależnie od znajomości języka.
• Dzieci obywateli UE, którzy przenieśli się do pracy, mogą korzystać z bezpłatnych zajęć z języka kraju przyjmującego.

Do której klasy pójdzie dziecko

Okólnik mówi wprost: dzieci w wieku przedszkolnym, dzieci objęte obowiązkiem szkolnym i uczniowie powyżej 16 lat są zapisywani do klasy odpowiedniej do wieku.

• Przedszkole i szkoła podstawowa (école maternelle i élémentaire): dziecko jest zawsze zapisane do zwykłej klasy.
• Collège i lycée: uczeń jest zapisany do zwykłej klasy odpowiadającej jego poziomowi; różnica względem typowego wieku w tej klasie nie powinna przekraczać dwóch lat. Kryterium wieku ma pierwszeństwo.

Brak francuskiego nie jest powodem, by zapisać dziecko kilka klas niżej.

Ocena po przyjeździe

Szkoła podstawowa

Ocenę prowadzi osoba wyznaczona przez inspektora oświaty (inspecteur de l'éducation nationale) z pomocą specjalistów CASNAV. Sprawdza:

• czy dziecko zna trochę francuskiego, czy zaczyna od zera;
• inne języki nauczane we Francji, np. angielski;
• jak radzi sobie z pismem i czytaniem;
• co umie z innych przedmiotów, np. z matematyki — w języku, w którym się dotąd uczyło. Okólnik przewiduje możliwość ćwiczeń w tym języku, czyli w przypadku polskiej szkoły — po polsku.

Collège i lycée

Rodzina i uczeń spotykają się z psychologiem-doradcą (w okólniku: conseiller d'orientation-psychologue) z centrum informacji i orientacji (centre d'information et d'orientation, CIO) albo z komórki przyjęć w departamentalnej dyrekcji edukacji (services départementaux de l'éducation nationale, DSDEN). Psycholog analizuje dotychczasową naukę i organizuje ocenę wiedzy. Na tej podstawie władze akademii od razu przydzielają ucznia do szkoły, biorąc pod uwagę jego poziom i możliwości przyjęcia w rozsądnej odległości od domu.

W odpowiedzi ministerstwa z 2025 r. mowa o teście poziomującym, na podstawie którego układa się indywidualną ścieżkę ucznia.

Jak działa UPE2A

• Dziecko jest zapisane do zwykłej klasy i tam spędza część lekcji. Przez część tygodnia uczy się francuskiego w grupie UPE2A.
• W szkole podstawowej grupy UPE2A działają od pierwszej klasy szkoły elementarnej (cours préparatoire, CPi).
• W pierwszym roku okólnik przewiduje intensywną naukę francuskiego: co najmniej 9 godzin tygodniowo w szkole podstawowej i co najmniej 12 godzin w collège i lycée.
• W collège i lycée uczeń powinien od początku chodzić na lekcje w zwykłej klasie, zwłaszcza tam, gdzie już sobie radzi (np. matematyka, języki obce). Łączna liczba godzin lekcyjnych jest taka sama jak u innych uczniów.
• Pobyt w grupie UPE2A co do zasady nie przekracza roku szkolnego. Dziecko może w każdej chwili przejść w pełni do swojej klasy, gdy wystarczająco opanuje francuski. Postępy są oceniane regularnie, bez czekania na koniec roku.
• Opanowanie języka może trwać kilka lat. Po wyjściu z UPE2A dziecko powinno dalej dostawać w szkole pomoc dostosowaną do potrzeb.

W 2025 r. ministerstwo poinformowało, że w roku szkolnym 2022–2023 we Francji uczyło się 89 461 uczniów przybyłych z zagranicy bez znajomości francuskiego, a 88% z nich dostało wsparcie językowe.

Gdy w szkole nie ma UPE2A

W małych miejscowościach i na wsi jedna grupa UPE2A może obsługiwać kilka szkół — nauczyciel dojeżdża. Jeśli w collège lub lycée uczniów jest za mało na grupę, szkoła organizuje osobne lekcje francuskiego. Zapytaj dyrekcję, jak wsparcie wygląda w waszej szkole.

Uwaga: w pytaniu poselskim z 2025 r. zwrócono uwagę, że według związków zawodowych nauczycieli z powodu braku środków minimalne godziny nie zawsze są w praktyce zapewniane. Jeśli twoje dziecko dostaje wyraźnie mniej godzin, porozmawiaj z dyrekcją i zapytaj w CASNAV akademii.

Nastolatek powyżej 16 lat

Powyżej 16 lat nie ma już obowiązku szkolnego, ale okólnik mówi, że tacy uczniowie także są zapisywani do klasy odpowiedniej do wieku i w miarę możliwości korzystają z istniejących form przyjęcia. W liceach rozwija się sieć klas przyjęć (classes d'accueil). Misja ministerstwa ds. zapobiegania porzucaniu nauki (mission générale d'insertion de l'éducation nationale, MGIEN) we współpracy z CASNAV prowadzi programy, które pomagają opanować francuski, przygotować plan zawodowy i zdobyć kwalifikację. Zapytaj o nie w CIO.

Prawa rodziców

• Według okólnika rodzina powinna dostać dokument przygotowany przez CASNAV o francuskim systemie szkolnym i lokalnych zasadach, w miarę możliwości przetłumaczony na swój język.
• Rodzice-cudzoziemcy mają te same prawa co francuscy: mogą głosować i kandydować w wyborach przedstawicieli rodziców do rady szkoły (conseil d'école) i rady collège lub lycée (conseil d'administration).

Krok po kroku dla rodziny

1. Zapis: zapytaj w szkole albo w mairiei, jak zapisać dziecko w twojej gminie. W przypadku collège i lycée możesz też zgłosić się do CIO albo do DSDEN swojego departamentu, które pomagają w ocenie i przydziale.
2. Dokumenty: weź polskie świadectwa i opinie ze szkoły. Your Europe zaznacza, że w UE nie ma automatycznego uznawania świadectw szkolnych — zapytaj w szkole lub CIO, czy potrzebne jest tłumaczenie.
3. Zapytaj o ocenę i UPE2A: powiedz przy zapisie, że dziecko nie mówi po francusku, i zapytaj, kiedy odbędzie się ocena oraz gdzie jest najbliższa grupa UPE2A.
4. Śledź postępy: pytaj nauczyciela UPE2A i wychowawcę, ile godzin francuskiego dziecko ma i kiedy planują pełny powrót do klasy.

Co zrobić, jeśli…

…przyjeżdżacie w trakcie roku szkolnego

Zasady są te same — szkoła ma obowiązek przyjąć dziecko tak jak każdego innego ucznia. Zgłoś się zaraz po przyjeździe i poproś o ocenę.

…szkoła chce posadzić dziecko w dużo młodszej klasie

Powołaj się na zasadę klasy według wieku z okólnika nr 2012-141 (różnica wieku nie powinna przekraczać dwóch lat) i poproś o rozmowę z dyrekcją lub kontakt z CASNAV.

…dziecko nie chodziło wcześniej regularnie do szkoły

To inna sytuacja — w collège działają osobne grupy UPE2A dla uczniów, którzy wcześniej prawie nie chodzili do szkoły, a uczniom, którzy wcześniej nie chodzili do szkoły, okólnik pozwala w cyklu III szkoły podstawowej przedłużyć wsparcie o dodatkowy rok. Zapytaj w CASNAV.

…chcecie, żeby dziecko dalej uczyło się polskiego

Nauka polskiego to osobna sprawa — zapytaj o szkołę polską lub zajęcia w polskim stowarzyszeniu w twojej okolicy.