PACS we Francji dla obywatela Polski (pacte civil de solidarité): mairie czy notariusz, dokumenty i od kiedy działa

Krótka odpowiedź: PACS (cywilna umowa partnerska — FR: pacte civil de solidarité) możesz zarejestrować bezpłatnie w merostwie — FR: mairie — gminy, w której razem deklarujecie wspólne miejsce zamieszkania, albo odpłatnie u notariusza — FR: notaire. Obywatelstwo nie stoi na przeszkodzie: PACS mogą zawrzeć osoby dowolnej narodowości, tej samej lub różnej płci. Jako obywatel Polski urodzony poza Francją przygotuj oprócz standardowych formularzy także akt urodzenia z tłumaczeniem przysięgłym, certificat de coutume z konsulatu RP oraz certificat de non-Pacs. Między wami PACS działa od dnia rejestracji.

Zakres terytorialny

Poradnik opisuje rejestrację PACS we Francji metropolitalnej, łącznie z Korsyką, według ogólnokrajowej fiszki Service Public. Terytoria zamorskie (DOM-TOM) są poza zakresem tego tekstu — jeśli mieszkasz w Gwadelupie, na Martynice, w Gujanie, na Reunionie lub Majotcie, sprawdź zasady w swoim merostwie. Poza zakresem jest też rejestracja PACS w konsulacie francuskim, gdy para mieszka za granicą.

Pamiętaj, że szczegóły procedury w merostwie — wizyta na umówiony termin (rendez-vous), formularz wstępny online, lista kopii — różnią się między gminami. Zawsze sprawdź stronę swojej mairie albo zadzwoń przed wizytą.

Kto może zawrzeć PACS

Service Public wymienia warunki, od których nie ma wyjątków. Każde z was musi:

• być pełnoletnie — cudzoziemiec musi osiągnąć pełnoletność według prawa swojego kraju,
• nie pozostawać w związku małżeńskim ani w innym PACS,
• nie być blisko spokrewnione ani spowinowacone z partnerem.

Dodatkowo składacie oświadczenie o wspólnym miejscu zamieszkania. Nie musicie jeszcze faktycznie mieszkać razem w dniu podpisania — liczy się zadeklarowany wspólny adres.

Osoba rozwiedziona nie musi czekać określonego czasu przed zawarciem PACS. Osoba pod kuratelą lub opieką (FR: curatelle, tutelle) może zawrzeć PACS z udziałem kuratora lub opiekuna przy podpisaniu; zgoda sądu nie jest potrzebna. Musi jednak przedstawić dokument potwierdzający ochronę prawną (kopię orzeczenia sądu lub wyciąg z rejestru cywilnego).

Merostwo czy notariusz?

Merostwo wystarcza w większości prostych sytuacji. Notariusz przydaje się, gdy chcecie dopracować zapisy majątkowe albo zależy wam, żeby oryginał umowy był bezpiecznie przechowywany.

Dokumenty

Dla obojga partnerów

• wspólna deklaracja rejestracji PACS — formularz cerfa 15725; zawiera oświadczenia o braku pokrewieństwa, braku przeszkód i o wspólnym adresie,
• umowa PACS — FR: convention de Pacs — jedna dla was obojga, sporządzona po francusku i podpisana przez oboje; możecie użyć wzoru cerfa 15726 albo napisać własną,
• ważny dokument tożsamości ze zdjęciem — oryginał i kserokopia,
• akt urodzenia, jeśli gmina nie może go pobrać sama (szczegóły niżej).

Akt urodzenia — ważność i tłumaczenie

Dokument zagraniczny musi mieć tłumaczenie przysięgłe na francuski. Service Public dopuszcza też wielojęzyczny odpis aktu urodzenia (FR: extrait d'acte de naissance plurilingue) — w Polsce zamówisz go w urzędzie stanu cywilnego; zapytaj w merostwie, czy przyjmie polski odpis wielojęzyczny zamiast tłumaczenia. Service Public dodaje, że zależnie od kraju może być wymagana apostille lub legalizacja. Czy w twoim przypadku jest potrzebna dla polskiego aktu, zapytaj w merostwie przed wizytą.

Jeśli państwo urodzenia nie aktualizuje aktów stanu cywilnego wzmiankami, potrzebne jest zaświadczenie ambasady lub konsulatu zamiast samego aktu.

Dodatkowo dla obywatela Polski

Certificat de coutume to dokument o prawie twojego kraju, potwierdzający, że jesteś pełnoletni, stanu wolnego i możesz samodzielnie dokonywać czynności prawnych. Konsulat RP we Francji opisuje go jako nieimienną notę o przepisach polskiego prawa. Według strony konsulatu odbierzesz ją bezpłatnie, bez umawiania wizyty, a na wniosek możesz dostać skan z aktualną datą e-mailem.

Uwaga: strona konsulatu opisuje certificat de coutume w kontekście ślubu we Francji i nie wspomina o PACS. Zanim pójdziesz do merostwa, upewnij się w konsulacie lub mairie, że ta sama nota wystarczy do rejestracji PACS. Strona konsulatu nie podaje też terminu ważności noty — skoro można dostać skan z bieżącą datą, najbezpieczniej poprosić o świeży egzemplarz tuż przed złożeniem dokumentów.

Nie myl noty z płatnym zaświadczeniem o możliwości zawarcia małżeństwa — ten drugi dokument wydaje konsul na potrzeby ślubu, po wizycie umówionej w e-Konsulacie. Fiszka Service Public o PACS go nie wymienia.

Certificat de non-Pacs potwierdza, że nie pozostajesz w innym PACS; dla osób urodzonych za granicą obejmuje sprawdzenie odpowiednich rejestrów francuskiego stanu cywilnego (répertoire civil i répertoire civil annexe). Service Public odsyła po niego do francuskiego MSZ: zamówisz go przez e-usługę „Demander un certificat de non-Pacs pour le partenaire étranger né à l'étranger” na stronie diplomatie.gouv.fr. Musi mieć najwyżej 3 miesiące w dniu rejestracji.

Dokumenty w szczególnych sytuacjach

• po rozwodzie: zwykle wystarczy akt urodzenia ze wzmianką o rozwodzie; jeśli jej brak — dokument potwierdzający rozwód, a przy rozwodzie zagranicznym prawomocne orzeczenie,
• wdowa lub wdowiec: dokument potwierdzający śmierć poprzedniego małżonka (np. akt zgonu),
• uchodźca, bezpaństwowiec lub osoba z ochroną uzupełniającą: zaświadczenie z urzędu ds. uchodźców (Ofpra) zastępujące akt urodzenia.

Krok po kroku w merostwie

1. Sprawdź stronę swojej gminy. Niektóre merostwa pozwalają złożyć wniosek wstępny online przez konto Service Public; wiele wymaga umówionej wizyty.
2. Podaj gminie dane z wyprzedzeniem. Merostwo prosi o dane tożsamości twoje i twoich rodziców, by móc sprawdzić akty stanu cywilnego.
3. Zbierz dokumenty z listy wyżej, łącznie z tłumaczeniami przysięgłymi.
4. Stawcie się razem w merostwie i podpiszcie dokumenty przed urzędnikiem stanu cywilnego (FR: officier de l’état civil).
5. Odbierzcie potwierdzenie. Urzędnik rejestruje PACS, opatruje umowę wizą i zwraca ją wam razem z potwierdzeniem rejestracji (FR: récépissé).

U notariusza zasada jest podobna: obydwoje podpisujecie umowę osobiście, a notariusz przechowuje oryginał i wydaje wam potwierdzenie rejestracji oraz kopię umowy.

Od kiedy PACS działa

Dowodem zawarcia PACS jest wzmianka w akcie urodzenia, potwierdzenie rejestracji, wiza na umowie, a dla cudzoziemca urodzonego za granicą — zaświadczenie o PACS.

Koszty

• rejestracja w merostwie: bezpłatna,
• rejestracja u notariusza: płatna — wysokości opłat Service Public nie podaje, dlatego poproś kancelarię o kosztorys,
• certificat de coutume w konsulacie RP: bezpłatny według strony konsulatu,
• tłumaczenia przysięgłe i odpisy aktów: koszty zależą od tłumacza i urzędu — sprawdź je przed zamówieniem.

Skutki PACS

Najważniejszy skutek ustawowy opisany w fiszce Service Public dotyczy majątku: jeśli umowa nie mówi inaczej, każdy z was zachowuje odrębny majątek (FR: régime légal de séparation). W umowie dostosowanej do waszych potrzeb możecie postanowić, że niektóre składniki będą wspólne (FR: indivision). Minimalna umowa musi zawierać odesłanie do ustawy z 15 listopada 1999 r. i art. 515-1–515-7 francuskiego kodeksu cywilnego.

PACS może mieć znaczenie także dla podatków, mieszkania i spraw pobytowych, ale te kwestie zależą od indywidualnej sytuacji i nie są omówione w tym poradniku. Nie podejmuj decyzji finansowych wyłącznie na podstawie tego poradnika — sprawdź je w urzędzie skarbowym, kasie świadczeń lub u doradcy.

Ten poradnik nie opisuje, jakie skutki ma francuski PACS w Polsce. Jeśli to dla ciebie ważne, zapytaj w konsulacie RP lub u polskiego prawnika.

Rozwiązanie i zmiana PACS

Zmianę umowy możecie przeprowadzić tylko za zgodą obojga. Według Service Public sporządzacie umowę zmieniającą po francusku, z numerem i datą rejestracji pierwotnego PACS, i rejestrujecie ją tam, gdzie zarejestrowano PACS (merostwo, notariusz lub konsulat) — osobiście albo listem poleconym za potwierdzeniem odbioru. W merostwie jest to bezpłatne, u notariusza płatne. Zmiana działa między wami od rejestracji, a wobec osób trzecich od wzmianki w aktach urodzenia, którą urząd wpisuje bez waszego udziału.

Procedury rozwiązania PACS ten poradnik nie omawia szczegółowo — sprawdź ją w osobnej fiszce Service Public lub w merostwie.

Co zrobić, jeśli…

…zgubiliście umowę zarejestrowaną w merostwie

Merostwo nie przechowuje kopii umowy, więc jej nie odtworzy. Możesz uzyskać jedynie kopię potwierdzenia rejestracji. Zgubioną umowę możecie zastąpić wspólną deklaracją zmiany, która odsyła do pierwotnego PACS. Jeśli PACS zawieraliście u notariusza, kopię dostaniesz w kancelarii.

…merostwo żąda innych dokumentów niż na liście

Lista dokumentów i sposób ich składania mogą się różnić między gminami. Poproś o listę na piśmie lub sprawdź stronę gminy i dostosuj się do niej.

…konsulat nie wyda noty na potrzeby PACS

Zapytaj merostwo, jaki dokument zastępczy przyjmie. Service Public przewiduje, że gdy kraj nie wydaje certificat de coutume, potrzebne jest zaświadczenie władz tego kraju oraz opinia prawnika o obowiązujących przepisach.

…polski akt urodzenia jest starszy niż 6 miesięcy

Zamów nowy odpis aktu urodzenia w Polsce i zleć tłumaczenie przysięgłe na francuski. Bez aktualnego odpisu merostwo może nie przyjąć dokumentów.