Sprzątanie i opieka u osoby prywatnej we Francji (Cesu): umowa, urlop, „pasek” i twoje prawa

Krótka odpowiedź: jeśli osoba prywatna płaci ci za sprzątanie, opiekę nad dzieckiem, pomoc osobie starszej czy inne prace w domu i deklaruje cię przez Cesu (chèque emploi service universel), to ta osoba jest twoim pracodawcą, a ty jesteś pracownikiem — nie prowadzisz działalności gospodarczej. Masz prawo do co najmniej płacy minimalnej (SMIC) lub wyższej stawki z układu zbiorowego, do płatnego urlopu (2,5 dnia roboczego za każdy miesiąc pracy) i do dokumentu, który zastępuje pasek płacowy — wystawia go Urssaf (serwis Cesu). Umowa co do zasady powinna być na piśmie; przy bardzo małej liczbie godzin może być ustna.

Zakres terytorialny

Zasady wynikają z kodeksu pracy (Code du travail) i z krajowego układu zbiorowego pracodawców prywatnych i pracy w domu (Convention collective nationale des particuliers employeurs et de l'emploi à domicile z 15 marca 2021 r., IDCC 3239). Obowiązują w całej Francji metropolitalnej, w tym na Korsyce i w Alzacji-Mozeli. Terytoria zamorskie (DOM-TOM) są poza zakresem.

Ten poradnik nie dotyczy: zatrudnienia przez firmę usługową lub stowarzyszenie (organisme de services à la personne), pracy jako mikroprzedsiębiorca (micro-entrepreneur) ani opiekunek dziennych (assistantes maternelles), które deklaruje się przez inny serwis (Pajemploi).

Cesu w skrócie

Cesu deklaracyjny to uproszczony sposób, w jaki osoba prywatna zgłasza wynagrodzenie pracownika za usługi w domu. Pracodawca deklaruje godziny i wynagrodzenie, a Urssaf (serwis Cesu) oblicza i pobiera składki. To Urssaf przesyła ci dokument, który pełni funkcję paska płacowego — pracodawca nie musi wystawiać osobnego.

Istnieje też Cesu préfinancé — tytuł płatniczy (bon), którym pracodawca może zapłacić ci wynagrodzenie. To tylko forma zapłaty, a nie inny rodzaj zatrudnienia.

Umowa: kiedy musi być na piśmie

Co do zasady umowa z pracodawcą prywatnym jest pisemna i obowiązkowa, zawarta najpóźniej w dniu rozpoczęcia pracy, w 2 egzemplarzach (może być też np. e-mailem). Zwykle jest to CDI; CDD tylko wyjątkowo (np. zastępstwo).

Jeśli pracodawca deklaruje cię przez Cesu, umowa pisemna jest obowiązkowa, gdy:

• pracujesz więcej niż 3 godziny tygodniowo (przez okres nieprzekraczający 4 kolejnych tygodni), albo
• pracujesz dłużej niż 4 kolejne tygodnie, niezależnie od liczby godzin.

W pozostałych przypadkach umowa może być ustna, ale umowa pisemna i tak jest zalecana.

Uwaga: w starszych materiałach można znaleźć próg „8 godzin tygodniowo”. Według aktualnej karty Service Public (zweryfikowanej 18.09.2025) próg wynosi 3 godziny tygodniowo.

Co powinna zawierać umowa

M.in. dane stron i numer pracodawcy, twój numer ubezpieczenia społecznego, datę zatrudnienia, rodzaj pracy, okres próbny (przy CDI), czas i miejsce pracy, stawkę godzinową i dzień wypłaty, zasady pracy w święta, dzień odpoczynku, płatny urlop i sposób ustalania jego terminów. Każda zmiana warunków wymaga pisemnego aneksu.

Okres próbny istnieje tylko wtedy, gdy przewiduje go umowa pisemna. Przy Cesu bez umowy pisemnej okresu próbnego nie ma.

Wynagrodzenie

• Stawka godzinowa brutto nie może być niższa niż SMIC ani niż minimalna stawka z układu zbiorowego dla twojego stanowiska — obowiązuje korzystniejsza. Według Service Public (stan na 17.06.2026) SMIC wynosi 12,31 € brutto za godzinę.
• Przy stałych godzinach pensję miesięczną liczy się tak: stawka × godziny tygodniowo × 52 ÷ 12. Przykład z Service Public: 14 € × 4 h × 52 ÷ 12 = 242,67 € brutto miesięcznie.
• Nadgodziny (powyżej 40 godzin tygodniowo): +25% za pierwsze 8 godzin, potem +50%.
• Praca w święto jest płatna z dodatkiem 10%.
• Wynagrodzenie dostajesz co miesiąc, w dniu wskazanym w umowie: przelewem, czekiem, Cesu préfinancé lub gotówką (gotówką najwyżej 1 500 €).

Płatny urlop

Ile dni

• 2,5 dnia roboczego (jours ouvrables) za każdy miesiąc pracy, czyli 30 dni roboczych (5 tygodni) za pełny rok.
• Okres nabywania urlopu trwa od 1 czerwca do 31 maja.
• Pracodawca ustala daty urlopu (albo ustalacie je wspólnie) z co najmniej 2-miesięcznym wyprzedzeniem. To wyprzedzenie powinno być wpisane w umowie.

Jak jest płatny przy Cesu

Sprawdź w umowie i w dokumentach z Cesu, który wariant stosuje twój pracodawca. Jeśli pracujesz u kilku osób, każdy pracodawca rozlicza urlop osobno.

„Pasek płacowy” z Cesu

Przy Cesu pracodawca nie wystawia ci paska płacowego. Zamiast tego dokument z wynagrodzeniem przygotowuje i udostępnia Urssaf (serwis Cesu) — dostajesz go po każdej deklaracji pracodawcy. Jeśli pracujesz u kilku osób, dostajesz osobny dokument od każdego pracodawcy.

Te dokumenty są potrzebne np. przy wniosku do CAF, przy zasiłku chorobowym w CPAM czy przy rejestracji w France Travail. Przechowuj je.

Co zrobić, jeśli…

…pracodawca chce, żebyś „założył firmę” zamiast Cesu

Jeśli pracujesz u osoby prywatnej, według jej poleceń i w jej domu, to typowa sytuacja pracownika. Cesu jest właśnie po to, żeby osoba prywatna mogła cię łatwo zgłosić jako pracownika. Status mikroprzedsiębiorcy to zupełnie inna sytuacja, z innymi obowiązkami i bez ochrony pracowniczej.

…nie dostajesz dokumentów z Cesu

Zapytaj pracodawcę, czy zadeklarował twoją pracę w Cesu. Bez deklaracji nie masz potwierdzenia wynagrodzenia, składek ani prawa do świadczeń.

…pracodawca nie płaci za urlop

Sprawdź, czy masz umowę poniżej 32 godzin miesięcznie (wtedy urlop jest już w stawce +10%) czy powyżej (wtedy zapłata należy się w czasie urlopu). Jeśli zasady nie są przestrzegane, porozmawiaj z pracodawcą, a w razie sporu możesz zwrócić się do sądu pracy (conseil de prud'hommes) właściwego dla miejsca zamieszkania pracodawcy.

…chcesz poznać dokładne zasady

Szczegóły (czas pracy, minimalne stawki według stanowiska, urlopy rodzinne, zakończenie umowy) określa układ zbiorowy IDCC 3239. Jego tekst jest dostępny na Légifrance. Ogólne informacje o prawie pracy daje bezpłatnie infolinia Allô Service Public, a w sprawach Cesu — Urssaf Service Cesu.

Ten poradnik opisuje ogólne zasady. Twoje konkretne warunki zależą od umowy i układu zbiorowego.